‘On the foot of the Kulen Mountains‘

Het was niet helemaal ‘on the foot’, want om het doel te bereiken moest ik 1,5 km door een jungle- achtige omgeving langs een soms moeilijk begaanbaar pad omhoog klimmen.

Maar dan heb je ook wat. Het doel was de rivier Kbal Spean. Hierin is een plek waar allerlei voorstellingen van Vishnu en ‘duizenden Linga’s’ op de bodem van de rivier zijn uitgehakt. Dit alles dateert uit de 12e eeuw en is pas in 1968 ontdekt.

Hier houdt Vishnu (zijn hoofd is rechts van het water nog net te zien) de lotus vast die Brahma draagt.

Rond en in een zgn yoni (symbolische weergave van het vrouwelijke element Vishnu) liggen er duizenden bijna ronde vormpjes van linga’s (het mannelijke element Shiva). Weer een stuk verder lopen was daar de waterval. Ik had erg veel geluk hier in het droge seizoen te lopen, je moet er niet aan denken als alles nat is en je je een weg naar boven en naar beneden moet glibberen.

Hierna heb ik nog twee ‘Banteay’ (citadel) tempels bezocht.

Allereerst Banteay Samre.

Maar gelukkig is er veel bewaard gebleven. Het gehele Angkor Wat complex dat een oppervlakte van 400 vierkante kilometer beslaat (waarbij deze dag niet wordt meegerekend, Kbal Spean ligt 50 km buiten Siem Riep) kan natuurlijk nooit door het straatarme Cambodja (waar het geld dan ook nog slechts in enkele zakken verdwijnt) onderhouden, laat staan gerestaureerd worden. Het is UNESCO wereld erfgoed, en die stellen hoge eisen. Diverse landen hebben een tempel geadopteerd (ik zag borden uit China en Japan) of een aspect, zo restaureert Indonesië bv alle beelden van Garuda.

En tenslotte deze dag alweer en ook als besluit een van de mooiste tempels: Banteay Srei. De naam betekent ‘vrouwen citadel’, of ‘citadel van schoonheid’. Hij was niet voor vrouwen bedoeld, mocht iemand dat denken. (Ik heb in de gidsen weinig over vrouwen in de Angkortijd gelezen, behalve natuurlijk het gebruikelijke huishoudelijk werk).

De oorspronkelijke naam van Banteay Srei is ‘Grote God van de Drievoudige Wereld’. Het is een kleine tempel, van een schoonheid onvergelijkbaar met de andere tempels.

Je mag er niet meer tussendoor lopen en ook de felle zon hielp niet echt mee bij het fotograferen, dus een kleine selectie:

Kunstroof. Ook hier, mijn boek vertelt bijvoorbeeld van André Malraux, die met enkele beelden (zoals deze) aan de grens met Thailand werd aangehouden. En in de musea in Berlijn en Parijs hangen prachtige bas reliëfs. Vooral direct na de Rode Khmertijd is er veel verdwenen.