Wagner – Bayreuth

Zaterdag 26 en zondag 27 juli.  Ik  ben deze dagen in Bayreuth, een stadje ten noorden van Neurenberg. Bayreuth is het centrum van de muziek van Wagner, hier staat het Festspielhaus, speciaal voor zijn opera’s ontworpen en gebouwd en hier wordt elke zomer het Wagner-festival gehouden waar alle opera’s elk twee maal worden opgevoerd.

Alweer 11 jaar geleden zag ik de vier opera’s van de Nibelungenring en hoorde de muziek van Wagner voor het eerst: de prachtige uitvoering door de Nederlandse opera o.l.v. Pierre Audi. Het  maakte een verpletterende indruk.

Dus toen ik vorig jaar van iemand hoorde dat je ‘er gewoon naar toe kunt gaan’, (in tegenstelling tot de geruchten van een jarenlange wachtlijst) besloot ik er een projectje van te maken.

En nu ben ik er…….

Wagner schreef de opera’s van de Nibelungenring tussen 1848 en 1874. (Hij werkte er dus 26 jaar aan….) De ontwikkeling van Wagner en diens visie op de opera (inhoud en vorm) lopen gelijk op met die van het politiek-culturele klimaat in Duitsland. En dat zowel ten goede als ten kwade.

Heel kort gezegd…. Der Ring des Nibelungen speelt in de godenwereld waar  goed en kwaad, macht en liefde heersen.

Is de mens vrij of onvrij? Is hij schuldig of onschuldig? Brengt de liefde vrijheid of onvrijheid? Wat doet macht? Zijn de vragen die in de Ring worden gesteld. Alle personages hebben pure menselijke emoties. Alles heeft een (verborgen) betekenis – Wagner wilde met zijn Ring uitdrukking geven aan de diepe mythische waarheden van zijn (en onze) tijd.

Op Wikipedia staat heel veel informatie over Wagner en zijn opera’s. Veel beter, mooier en duidelijker dan ik ooit kan doen. Ik maak dus een chronologisch verslag van deze dagen, aangevuld met dingen die opvielen, of wat ik er van vind.

Het ritme van de dag Als er een opera is, dan ga ik ’s ochtends om half 11 naar de inleiding, am Deutsch….und grundlich. (In ieder geval goed voor mijn Duits). Maar grundlich: vandaag vergeleek de inleider de ontwikkeling van Siegfried met die van Hans Castorp uit de Toverberg.

Het Festspielhaus staat op een heuvel en er na toe lopend lijkt het net alsof je naar een tempel gaat. Het tempo (van alle mensen) is langzaam. Mijn eerste gedachte is eerbiedig, maar je moet wel ‘klimmen’ dus misschien komt dat langzame door de hoogte. Maar de  Wagneropera’s zitten vol met symbolen, en dat gebouw, op de ‘gruner Hugel’, uitkijkend over de stad, letterlijk en figuurlijk op een afstand van het gewone gedoe?

Daar aangekomen ga ik op een bankje zitten en drink ik een cappuccino. Met het zicht op dit beeldige bloemperk.

De inleiding is te volgen ….(dankzij een goed  boek in het Nederlands dat ik bij me heb), Mijn pension ligt vlakbij de Hofgarten, een  prachtig park, daar ga ik over “de opera  van vandaag’ lezen.

Zaterdag werd de 1e opera Das Rheingold opgevoerd. Alles in dit Festspielhaus is in de authentieke staat gelaten, houten trappen en onmogelijke houten  klapstoeltjes (met een heel dun nauwelijks zo te noemen kussentje). Alleen het podium is vernieuwd, zo stroomde daar deze avond de Rijn over  het podium en in tegenstelling tot 90 jaar geleden: de nazi-vlaggen zijn weggehaald. (Maar daarover later)

Das Rheingold wordt aan de ‘Vorabend’ uitgevoerd (het is een soort inleiding) en begint daarom om 6 uur ’s avonds. Er werd 3 uur zonder pauze muziek gemaakt, toneelgespeeld en gezongen. Ik vind het prachtig en onbegrijpelijk hoe de hoofdrolspelers 3 uur lang achter elkaar op dit niveau kunnen zingen.

Zondag 27 juli

Na de inleiding liep ik de heuvel af en halverwege was daar een openlucht concert. Leden van verschillende operakoren uit Europa en daarbuiten komen zomers naar Bayreuth om elkaar te ontmoeten, samen te zingen en (waarschijnlijk ook) de opera’s te beluisteren.

En op zondagochtend geven ze een concert met koorwerken van Wagner.

Daarna was het vlug iets eten want om 4 uur ’s middags begint Die Walkure, de 2e opera. Deze duurt 4 uur met 2x een uur pauze waarin je op het ‘festivalterrein’ tegen astronomische bedragen iets te eten kunt kopen.

Maar in alle gevallen hebben de uitvoerenden deze pauzes nodig, zo zongen bv een uur lang de drie hoofdrolspelers, alleen maar zij. Een uur lang. Het blijft prachtig en ongelooflijk.

De Walkuren zijn figuren uit de Noorse mythologie. Het zijn strijdbare dochters van de god Wotan. Op een paard rijden ze langs de hemel op zoek naar de zielen van gevallen helden op het slagveld om ze op te halen en naar het Walkaha te brengen. In de opera helpen ze de god Wotan met zijn strijd tegen het kwaad.

In deze moderne enscenering zitten de walkuren in een huidkliniek (waar ze allerlei plastische chirurgie behandelingen ondergaan) als ze door Wotan worden geroepen.

Deze enscenering (er zitten meer van dit soort niet ter zake doende, bijna het verhaal tegenwerkende momenten in) klopt niet. Het heeft niets met het verhaal te maken, draagt niets bij en stoort alleen maar.

Maar gelukkig, wat werd er weer prachtig gezongen en gemusiceerd.