En nog meer tempels

Dinsdag 26 december Vandaag bezocht ik de mooiste tempel: Bayon. Angkor Wat uit 12e eeuw heeft de naam, en is de ‘afbeelding’ van de heilige berg Meru en is hier de’hoofdtempel’. Hij is groot en groots, hij straalt macht en gezag uit en de Rode Khmer verschanste zich hier op het laatst, wetende dat niemand dit gebouw wilde, durfde te verwoesten. (Maar ik las zojuist dat er in sommige reliefs kogelgaten zitten). En de tempel van Angkor is het nationale symbool van Cambodja, hij staat op de vlag, hij staat op het geld.

Maar de Bayon vind ik de mooiste tempel, ook in de 12e eeuw gebouwd, en ook deze tempel is het symbolische centrum van het universum. En in tegenstelling tot de volmaakte symmetrie van Angkor Wat lijkt (alleen maar lijkt) deze tempel slechts een hoop willekeurig neergegooide stenen.

Misschien was de hoop stenen wel de bedoeling maar als je dichterbij komt blijken er allemaal torens te staan. Totaal 37 met daarop het gezicht van Jayavarman VII, de laatste koning voordat het Khmer rijk in verval raakte.

Tijdens Jayavarman VII was het Khmerrijk op haar hoogtepunt van haar macht en Jayavarman beschouwde zichzelf niet alleen koning maar ook God. Ook in dat opzicht is er weinig verandert, de Zonnekoning, de keizer van Japan, de godswaanzin is van alle tijden. En ook nu nog laten dictators zich nog steeds veelvuldig uitbeelden, heel Syrië hangt vol met foto’s van Assad.

En na ruim 1000 jaar vinden we het mooi, of in ieder intrigerend.

De God-koning liet op de torens van de tempel, maar ook op de poorten naar de toegangswegen overal in zijn rijk zijn afbeelding uithakken.

De Bayon tempel zelf is een wirwar van kapellen, gangen, trappetjes en andere ruimtes. Erdoor heen klimmend ving ik telkens een onverwachte glimp van hem op.

En ook hier meterslange indrukwekkende reliefs, nu uitgehakt in zandsteen (zodat in ieder geval de foto’s er veel beter uitzien).

Het zijn bijna allemaal ‘stripverhalen’ van veldslagen, met hier en daar een hindoe verhaal (ook weer het karnen van de melk – jammer genoeg in slechte staat); en een enkele Boeddha, tijdens zijn regering bekeerde Jayavarman zich tot het boeddhisme.

En als je dan een stukje verder loopt en even tussen twee zuilen naar buiten kijkt

Ik heb er 3 uur in verwondering rondgelopen.

In het enorme gebied (ik word hier 3 dagen in een tuk tuk rondgereden) liggen verspreid in de jungle heel veel ruïnes, vooral van tempels, vaak met studie afdelingen en privé ruimtes. De politiek en religie gingen hier samen, van de steden die hierbij moeten hebben gelegen (waar o.a. alle arbeiders die de tempels moesten bouwen woonden) is niets bewaard gebleven.

Een kwartiertje verder lopen was de volgende tempel. Hier moest ik weer omhoog klimmen. Ik heb even goed gekeken, de verhouding van de traptreden oud : nieuw = 1 : 2 (en dan heb ik het alleen over de hoogte).

Dankzij het toerisme zijn er w.c.’s op het terrein! Op weg hier naar toe stuitte ik op een groepje mannen die allemaal met prachtige camera’s rond deze twee aapjes stonden. Jammer genoeg heb ik niet gevraagd wat hun bedoeling was.

Deze aapjes zijn erg populair als huisdier in Zd Oost Azië . Ze worden tam gemaakt, krijgen kleertjes en een luier aan en daar worden dan weer filmpjes van gemaakt. ik heb gelukkig niemand met een aapje weg zien gaan.

Deze tempel vond ik daarom zo interessant omdat hij de vorige keer dat ik hier was (meer dan 20 jaar geleden) nog geheel met aarde bedekt was, een grote zandheuvel. Er stond toen een bordje bij dat hij zou worden uitgegraven en dat dit wel 20 jaar zou duren. Nou, dat klopt dus.

Hierop ging ik (nou ja, werd ik vervoerd) naar de Pre Riep tempel, ook hier had de natuur ‘gewoon haar gang gegaan’.

Sommige galerijen zijn nog begaanbaar.

Vervolgens werd ik naar een meer vervoerd waar prachte waterlelies groeiden.

Oma moet de Rode Khmertijd hebben meegemaakt, 40 jaar geleden werd dit regime verdreven, eigenlijk nog heel dichtbij. Ik vroeg aan de tuktukman hoe oud zijn ouders zijn: 65 en 68 jaar. Dus zij waren toen jonge mensen. Het is zo jammer dat de buitenlandse talen zo weinig gesproken worden. In een tempel vroeg ik een gids naar een bepaalde poort en hij antwoordde dat hij alleen Chinees spreekt. Zo worden de gidsen opgeleid: per taal. En dan kennen ze echt alleen die woorden en zinnen die nodig zijn. En geen woord daar buiten.

En het verslag van deze dag eindigt hier ook.