Richard Wagner en de politiek

(Of de politiek en Richard Wagner)

Visie, maatschappij

In de tijd dat hij aan de Ring ( met een onderbreking van 1848 tot 1874 ) werkte wilde hij de muziek en inhoud van de traditionele opera grondig veranderen.

• Geen aria’s meer, maar doorgecomponeerde gehelen waarin muziek en drama volledig met elkaar verstrengeld zijn;
• De solisten communiceren niet alleen met elkaar, maar ook met het orkest;
• De opera moest in dienst staan van de revolutie, Wagner hekelde de maatschappij waarin alleen de rijken naar de opera konden (paradoxaal is dat ook nu weer het geval);
• Met de Ring wilde hij een drama schrijven dat de macht en corruptie aanklaagt, hij wilde met de opera een grote maatschappelijke revolutie ontketenen;
• Gaandeweg het schrijven kreeg de universele filosofische betekenis de overhand.

Voor de opvoering van zijn opera’s werd, betaald door koning Ludwig ll van Beieren, in Bayreuth een Festspielhaus (muziektheater) gebouwd. Hier wordt nog steeds jaarlijks het Wagner festival gehouden.

Was Wagner een fascist? Anti semitisch?

Hij was geen fascist, dat was er niet toen hij leefde. In de tijd van de Ring was Wagner revolutionair die neigde naar het anarchisme. Zo is de held Siegfried deels gebaseerd op Bakoenin. Hij was toen wel al notoir anti semiet.

In zijn leven veranderde hij regelmatig van religieuze opvatting, op het einde van zijn leven keerde hij terug naar het christendom.

Cosima Wagner

Cosima (dochter van Frans Liszt), de jongere vrouw van Wagner, overleefde hem lange tijd en zij zette de Bayreuther Festspiele na zijn dood voor. Ze was de leidende figuur in de Bayreuther Kreis, die een voedingsbodem was voor virulent nationalisme en het latere verbond van de nazi’s met de muziek van Wagner en het anti semitisme.

De nazi’s

Winifred Wagner (zijn schoondochter) had vanaf 1930 de leiding over het Festspielhaus, zij had nauwe betrekkingen met de nazi’s en hun ideologie en was een groot bewonderaarster van (en bevriend met) Hitler.

Hitlers band met de muziek van Wagner:

Hij was kind aan huis zowel in het muziektheater als bij de familie thuis. Hij beschouwde Wagners opera’s als de ultieme uiting van het superieure Arische ras. De muziek werd vaak gebruikt bij bijeenkomsten en radio uitzendingen.

Verschillende visies op Siegfried

• Wagner modelleerde Siegfried op de persoon Bakoenin, een anarchist.
• Voor de Nazi’s was Siegfried de volmaakte Germaanse held.

Siegfrieds dodenmars

Als de held Siegfried in Gotterdammerung gedood is, klinkt deze dodenmars. Het behoort tot de absolute hoogtepunten uit de laat romantische orkestmuziek.

En ook:

Siegfrieds dodenmars werd na de zelfmoord van Hitler op de Duitse radio gespeeld om zijn dood aan het volk bekend te maken. (De dramatiek van het stuk moest uitstralen dat er een einde aan het Germaanse epische tijdperk was gekomen).

Tijdens deze uitvoering:

Na zijn dood ligt Siegfried enkele minuten op het toneel. De zaal is doodstil. De gordijnen gaan dicht, de zaal is donker en het orkest begint eerst zachtjes de dodenmars spelen. Als de muziek geëindigd is, blijft het nog enkele minuten donker en stil voordat de opera verder gaat. Wat een verademing, geen geklap (na elk mooi stuk) en geen gekuch – 5 avonden lang geen gekuch……..

Richard Wagner na de oorlog

Bayreuth ligt in het gebied dat Oost Duits werd. De denazificering duurde tot 1951. Winifred werd buiten spel gezet en het festival werd vanaf 1951 georganiseerd door haar zoon Wieland. Rienzi, de lievelingsopera van Hitler werd dus nu, in 2016 voor het eerst uitgevoerd.

In het park is een gedeelte waarin alle joodse musici die in het festspielhaus speelden en vermoord werden herdacht worden. Met in het midden dit standbeeld.

Een vrouw ging bij het standbeeld staan en vroeg in zeer gebrekkig Engels of ik een foto wilde maken. Ik vroeg waar ze vandaan kwam. Rusland. ‘Oh’ zei ik ‘a photo for Poetin!’ Ze keek schaapachtig.

En ook nu nog kunnen alleen de rijken naar de opera en wordt er tegen hen gedemonstreerd.

En inmiddels heerst ook de commercie in Bayreuth.

Het festival is bijna voorbij, de avondjurken hangen al in de uitverkoop.

Tijd om weer naar huis te gaan.