De Nibelungen Ring revisited

Ik ben deze dagen weer in Bayreuth om naar de opera’s van de Ring te luisteren.

Het is (precies vandaag, donderdag 13 augustus) 150 jaar geleden dat het opera gebouw geopend werd en daarom is er een speciaal programma.

Dit bestaat uit 2 delen:

Het eerste is dat het decor en de gehele enscenering uit handen is gegeven aan a.i. Toen ik het hoorde dacht ik al ‘dit kan of heel mooi worden, of heel verschrikkelijk’. De duitse pers heeft het geheel afgekraakt, en als de technici bij de laatste van de 4 opera’s ook op het podium verschijnen wordt er uit de zaal hard boe geroepen.

Het lijkt me erg moeilijk om bij een opera 2 eeuwen geleden geschreven een mooi, kloppend decor te ontwerpen. Wagner wilde ‘totaltheater’, muziek, zang, spel, decor alles moet gelijkwaardig met elkaar samen werken.

Hoe vertaal je dit naar nu? Ik heb de afgelopen jaren 2 uitvoeringen van deze cyclus gezien en beide waren qua enscenering modern en verschrikkelijk. Vorig jaar zaten de Walkuren (vrouwelijke strijdgodinnen) in een soort schoonheidssalon toen ze voor de strijd werden opgeroepen en was Wotan (oppergod) een crimineel gekleed in motor kleding. Een prachtige uitvoering als je niet hoefde te kijken.

De andere uitvoering was aktueel gemaakt: vluchtelingen met koffers enz, alleen gingen halverwege alle zangers om onbegrijpelijke redenen uit de kleren en speelden ze verder in hun ondergoed.

Dus nu a.i. Ik vond het gisteren bij de eerste opera eigenlijk mooi. (Ik geloof dat ik de enige ben, maar wat maakt dat uit?) Vanochtend was er een ingelaste lezing door de eind directeur die geheel een soort uitleg / verantwoording voor deze keuze gaf.

De enscenering: de hele ruimte van het podium wordt gevuld door bewegende, vloeiende kleuren, schilderingen vaak in een Kiefer achtige stijl. Deze worden geprojecteerd op twee (onzichtbare) schermen, waar tussen de zangers optreden.

De zangers dragen onmogelijke kostuums: alles wordt met ijzerdraad verbonden waardoor ze moeilijk kunnen bewegen. Ze hebben ook allen gelijksoortige kostuums. De verklaring hiervoor is dat ze allen een symbool verbeelden en het gaat om de inhoud hiervan.

Overigens, als de zangers optreden tussen al die bewegende beelden en met wisselende kleuren en sterktes belicht worden is het erg mooi.

Daarbij is er elke 6 minuten een concreet beeld (vaak een mens) uit de tijdlijn van 150 jaar geschiedenis te zien. Dat is een mooi idee, maar gaat aan het doel voorbij. Ten eerste is het teveel en leidt af van de opera. Ten tweede zijn de beelden willekeurig door a.i. ‘gekozen’ ze hebben dus niets met de inhoud te maken.

Zo verschijnt Thomas Mann in 1903 (omdat toen zijn boek De Buddenbrooks verscheen) en kwam er de tekst ‘hakenkruis’ (het teken tonen in deze omgeving gaat wel heel ver) tijdens een van de mooiste delen van deze avond: het dochter – vader gesprek van Wotan en Brunhilde).

Al met al, ja prachtig de enscenering wat betreft het totaal, en nee de geschiedenis beelden.

En het tweede deel, dat komt later. Eerst maar eens aandacht aan de inhoud en de prachtige vertolking (zangers, musici en decor), want dat is natuurlijk het doel van mijn komst.