Auteur: Marga van Ree

Vragen van een lezende arbeider ( Brecht)

(een fragment)

Wie bouwde het zevenpoortige Thebe?    

In de boeken staan de namen van koningen.                                                      

Hebben de koningen de rotsblokken

aangesleept?                                             

En het meermaals verwoeste Babylon?

Vrijdag 13 december kwam ik al vroeg aan, dus ben ik ‘s middags naar Mihintale geweest.

Mihintale ligt op 12 km afstand van Anuradhapura en ik heb me heerlijk door een tuk tuk laten brengen. Mihintale is beroemd (althans hier) omdat op deze plek het Boeddhisme in Sri Lanka aankwam: volgens de legende rustte de koning tijdens een jachtpartij even uit op de top van een heuvel en werd toen bezocht (uit de hemel…..?) door de zoon van keizer Ashoka uit India, (die zoon was uitgezonden, ja wel, om dit koninkrijk tot het boeddhisme te bekeren) en die hem, na de koning op zijn intelligentie getest te hebben, het ‘ware’ geloof gaf.

Dit gebeurde dus op een heuvel. Het landschap hier is bezaaid met heuvels, maar de hoogste is de ware. De tocht gaat via 1850 treden ‘omhoog’. Deze treden zijn niet altijd in goede staat. Je passeert 4 platforms waar een stupa opstaat, dus dat geeft even rust bij de beklimming. En het geeft ook de mogelijkheid van het prachtige uitzicht te genieten.

Deze laatste rots heb ik halverwege opgegeven. Het was enorm druk, er waren nauwelijks treden en ik werd bang te vallen (of dat iemand boven mij zou vallen),

Als dank voor dit nieuwe geloof stichtte de koning Anuradhapura. Eerst stond er 1 klooster, en toen er ook nog een stek van de Bodhi boom kwam waaronder de Boeddha tot verlichting was gekomen groeide Anuradnapura rond 437 voor Chr. snel uit tot een volwaardige stad, vol met kloosters en stupa’s.

Ooit stond het hier vol met kloosters en woonden er hier 10.000 monniken. Anuradnapura werd de grootste en invloedrijkste stad van het toenmalige koninkrijk.

Er is een speciale ‘pauwentuin’. De Pauw symboliseert de mogelijkheid van de mens om de 3 giften (haat, hebzucht en onwetendheid) op te nemen op zijn weg naar verlichting. (Dit omdat de pauw giftig voedsel kan eten waar de mens dood van gaat)

De maansteen komt alleen bij de tempels in Sri Lanka voor. Hij markeert de plaats waar je van het wereldlijke naar het spirituele stapt.

Ik was dus van plan met de fiets alle bezienswaardigheden te bekijken. Het is een groot gebied, met rijstvelden, palmbomen enz en de fiets is prima en de asfaltwegen zijn goed onderhouden. Heerlijk om hier te fietsen.

Rond 12 uur begon het echter te stromen van de regen, en gelukkig kon ik schuilen in een glazen gebouw waar de olielampjes worden aangestoken. Ze gaven zoveel warmte af dat ik weer droog werd. Het werd er vol met mensen die kwamen schuilen en ik kreeg van alles aangeboden. De bui duurde ruim een uur.

De oude stupa’s zijn vaak in vervallen staat. De verschillende lagen zijn er af gebladerd en er groeit onkruid op. Deze stupa wordt schoongemaakt. Tijdens de regenbui zijn ze even gestopt, maar al snel ging het in de regen (op blote voeten, want op ‘holy ground’) gewoon door.

Ondanks de regen werd het erg druk want het was 14 december en dat is een nationale feestdag. In de derde eeuw voor Chr. bracht de dochter van Keizer Ashoka een stek van de Bodhi boom uit Bodhgaya (India) naar Anuradhapura. En dat wordt gevierd op de dag van de volle maan in de 9e maand van de Singalese kalender. (Volgens onze jaartelling meestal in december).

Ik ben nog langs twee bezienswaardigheden gefietst en stuitte toen op een groep pelgrims. Er komen deze dag duizenden pelgrims naar Anuradnapura om dit te vieren. Ze steken wierook aan, branden olielampjes en offeren bloemen en soms enorme schalen fruit.

Tja wit…… de fiets had ik bij een moslim-man gehuurd en omdat ik een mouwloos bloesje aan had gaf hij me een zwarte doek mee. Voor om mijn schouders als ik een tempel bezocht. Ik deed dat ding natuurlijk automatisch om mijn hoofd.

Van deze tempel wordt geloofd dat hier resten van de Boeddha liggen. Om de stupa zijn diverse randen olifanten. Zo dragen zij symbolisch de stupa, (in de kosmologie van het boeddhisme dragen de olifanten de aarde).

Om half 6 (vlak voordat het donker werd) bracht ik de fiets weer terug. Fietsen is wel weer heel speciaal hier. Links rijden en dan de hele tijd getoeter om je heen (is dit voor mij? Wat doe ik fout?) ondertussen springen er aapjes over de weg en rennen er honden achter je aan. Het was met al die mensen verschrikkelijk druk met auto’s en bussen. Er moeten verkeersregels zijn, maar ik heb ze nog niet helder. In Trouw stond deze zaterdag een interview met een Chinese monnik van de tempel aan de Zeedijk in Amsterdam. Hij noemde 10 ‘zenpunten’ om veilig door het chaotische verkeer in Amsterdam (en helaas ook van toepassing in Utrecht) te rijden. Ik heb ze hier meteen toegepast!

Bij het fietsenbedrijf aangekomen moest ik binnen komen voor een kopje thee. De ketel kookt! De thee is klaar en smaakte zalig.

De trein vertrok vanochtend om half 6. Het was de enige trein die ik kon reserveren, gewoon thuis van achter mijn laptop. Er gaan nog twee treinen, maar die zijn overvol.

Ik had gisteravond een tuktuk gereserveerd, dacht ik. Maar gaan tuktuk vanochtend (om 5 uur…) Gelukkig hield een man van het hotel er eentje langs de weg aan, waarvan de bestuurder me helemaal in de trein wilde brengen. Dat is erg goed bedoeld, maar hij wist niets van coupe nummers, reserveringen enz. En ik vraag me ook af of hij kon lezen. Weer met hulp van andere reizigers belandde ik na twee verkeerde pogingen op de goede zitplaats.

Ik ben direct in slaap gevallen.

Toen ik wakker werd was het licht en reed de trein door een tropisch landschap: rijstvelden, bananenbomen, kleine dorpjes enz. jammer genoeg zijn de ramen vies, dus geen foto’s. En de plaats naast mij was ook bezet.

We raakten in gesprek, mijn buurman en ik. Hij werkte op het ministerie van landbouw en vertelde dat op dit stuk (de trein reed hier erg langzaam) regelmatig botsingen met olifanten voorkomen. O.a. door treinen, auto’s en vergiftigingen zijn er dit jaar al 800 olifanten gestorven. Nu zijn er plannen om een soort onderdoorgang voor de dieren te maken. De olifanten richten ook veel schade aan op de plantages. Natuurlijk kwam het gesprek toen op de wolf. Zo heeft elk land haar problemen met de natuur.

De man had met een beurs van de overheid in Japan gestudeerd. Omdat hij al snel merkte dat niet 1 Japanner Engels sprak heeft hij toen een cursus Japans gevolgd. Hij vond de mensen daar erg aardig, al begreep hij van hun gedrag er vaak niets van. Het eten was maar flauw en bij min 10 graden vond hij het dodelijk koud.

Zijn zoon studeerde in Nanjing, via (heet het zo?) FaceTime werd ik ook aan hem voorgesteld.

Zo reisde ik naar Anuradnapura, met een slakkengang i.v.m. de olifanten en in gesprek met een jonge Sri Lankaan in Nanjing.

Over de olifanten nog even. Er is een prachtige roman Het Glazen Paleis (Amitav Gosh) die speelt in Birma, Maleisië en India ten tijde van de overheersing door de Britten. Hierin komen ook olifanten voor. Ik weet niet meer hoe en wat, maar ze liepen in een kudde honderden kilometers door het oerwoud ‘terug naar huis’ en alles verwoestend dat ze tegenkwamen. Ik ga het thuis even opzoeken, ik vond het erg indrukwekkend.

De Boeddha beelden hier, daar heb ik qua uiterlijk dus niet zo veel mee. Ik ga hier ook niet naar de grotten met deze beelden.

Twee tempels werden door de gids aanbevolen als ‘modern’ en daar ben ik vandaag naar toe geweest. Je weet maar nooit.

Het gebouwtje hierachter hoort erbij. (Maar was niet toegankelijk).

De beelden is het enige wat hier staat.  Verder niets. Ik vind ze bijna Birmees of Thais van uiterlijk. In de volgende tempel staan de gebruikelijke beelden. Het contrast is enorm.

Het heeft vannacht geregend en het is vandaag erg vochtig. Moesonachtig klam. Maar deze lucht en dit licht geven een speciaal effect op de foto.

Hierna liep ik naar de andere tempel, de Gangaramay.

Deze tempel is enorm groot en in de grote, centrale hal is rondom dit beeld het leven van de Boeddha uitgebeeld.

De tempel bestaat uit vele ruimten. Een aantal (slik) is als ‘museum’ ingericht. Ik moest meteen aan het paleis van Assad in Syrië denken. Er staan zelfs een aantal auto’s.

Deze stupa vind ik prachtig (en was onmogelijk goed te fotograferen). Dit is een detail, er staan enorm veel rijen beelden omheen.

Toen ik hierna wat door de prachtige buurt wandelde kwam ik bij een mooie kledingzaak. Gisteren op de bazar had ik me beheerst (ik vond trouwens ook geen kleermaker, dus beheerst?). Maar nu dus die kledingzaak……ik heb twee mooie katoenen kurta’s ( ‘jurken’) gekocht, was in 1 klap klaar.

De bevolking van Sri Lanka bestaat geheel uit de nakomelingen van immigranten (welk land niet?). Het zijn merendeels diverse groepen uit India: de Singalezen en de Tamils. En daarna kwamen er nog de Arabieren. De Singalezen trokken zelf naar het eiland, de Arabieren stichtten er handelsplaatsen en de Tamils werden door Engeland hier gebracht om vooral op de thee plantages te werken.

En omdat elke groep zijn/haar eigen geloof meebracht zijn er hier vaak conflicten tussen deze groepen (geweest hoop ik)  waarvan de burgeroorlog tussen de Tamils en de Singalezen de laatste is geweest.

En last but not least, de kolonisatoren, wat brachten (en vooral…wat haalden) ze?

Allereerst kwamen de Portugezen, zijn bouwden een fort, dreven er voornamelijk handel en brachten er missionarissen, die veel Singalezen tot het katholicisme bekeerden.

Al vrij snel kwamen de Nederlanders (Balkenende! V.O.C.!) Zij waren minder op de ziel en meer op het geld gericht, zij handelden, vooral in kruiden. (Maar toch), een kleine groep werd toch maar bekeerd. Tot het calvinisme.

En daarna kwamen de Engelsen, wederom voor de kruiden en zij brachten de koffieplant. Koffie wordt nu na thee het meest verbouwd.

Vandaag maakte ik een wandeling door Pettah. Het gebied aan de haven waar de eerste kolonisten zich vestigden. Hier wonen al die groepen al eeuwen door elkaar. Zij bouwden hier hun residentie’s, godshuizen en vooral winkels. Pettah is nu een enorme chaotische bazaar. Heerlijk om door heen te wandelen dus.

Er zijn heel weinig Portugese resten (behalve het katholicisme) te vinden. Geen gebouwen, soms een naam: zo staat er bv ‘da Silva’ op een uithangbord aan een winkel.

(Er staan nog prachtige Engelse gebouwen, maar ik vond dit als symbool mooi)

En verder liep ik door de Keyserstraat, moest de Damstraat oversteken en kwam toen in de Princestraat.

Dit was dus de woning van de resident. Op onderstaande foto wordt het allemaal uitgelegd. De foto nam ik omdat die eerste resident tot mijn verwondering Thomas van Ree heette!

In dit museum (dat met geld van de Nederlandse regering (Balkenende? Ik noem hem voor de laatste keer) gerestaureerd wordt, staan hoofdzakelijk meubels. Veel kasten en stoelen en een vitrine met poffertjespannen.

Op weg naar de Wolfendaelkerk liep ik langs deze mooie moskee.

Er worden nog steeds diensten gehouden in deze ‘former reformed church’. Ik kon er niet in. (Tijdens deze wandeling waren alle godshuizen dicht: de moskee had lunchpauze (3 uur), het hek van deze kerk zat op slot (had volgens mijn boekje open moeten zijn) en de deur van de hindoe tempel zat ook op slot)

In dit restaurant wilde ik (eindelijk) iets drinken en wat eten, een samoza bv. Er waren geen ‘vegetable’ samoza’s, dus heb ik iets gelijksoortigs, maar toch onduidelijks gegeten. Vlak daarna schoof deze aardige man aan. Hij kreeg een enorme schaal met kadetten voor zich. Kadetten belegd met alweer wat onduidelijks. Kortom een vreemd Indiaas restaurant!

Later las ik dat de Nederlanders hier ook een soort rijsttafel (gerecht) hebben gebracht. En die poffertjes dus. Misschien ook kadetjes?

En ja, dat kan natuurlijk niet missen op dit boeddhistische eiland, op weg terug liep ik langs deze stupa. (Maar de boeddhistische gebouwen staan morgen op het programma en mijn voeten wilden niet meer, dus heb ik dit complex niet bezocht).

Op Schiphol aangekomen stap je direct een parallelle wereld in. Om de een of manier vind ik dit altijd het duidelijkste voorbeeld van een wereld vol uiterlijkheden, buitenkanten. Alles vraagt er om hieraan mee te doen. De luxe winkels met het  internationale publiek dat of gestrest of semi ontspannen mondain rondloopt en het personeel, de stewardessen op hoge hakken, gekleed in onpraktische kleren, een andere wereld dus, met eigen waarden en normen.

In het vliegtuig is het ook tijdelijk  inclusief:  een bont gezelschap. Ik zit naast een man uit Iran, die toen de shah vertrok (vertrok hij? Of werd hij vermoord?) uit Iran  naar Nederland vluchtte. Hij is gespecialiseerd monteur op weg naar Dubai, om daar een kapotte machine in de Heinz fabriek te repareren.

Bij het opstijgen en de daling gaan de wc’s op slot, bidden mag wel, het pijltje richting Mekka blijft de hele reis nauwkeurig zijn werk doen.

Ik loop hier met 2 fleeces  en een regenjack aan (er is regen voorspeld in Sri Lanka) deze wonderwereld in. Wat heeft dit in vredesnaam nog met een vliegveld te maken?

Ook hier weer een bont gezelschap, waarbij de westerse toeristen in korte broek gekleed uit de toom vallen. Maar daar let niemand op hier, alle ogen zijn op de enorm veel en  dure winkels gericht. Met weinig echte klanten. Schiphol, of de P.C.Hooft straat, ze zijn hier niets bij vergeleken.

Ik besluit de Chanelgarden in te gaan.

Ik kon het niet laten een foto van deze man te nemen. O ja, als je door de kijker kijkt zie je hoe het sneeuwt over de fles parfum  en hoor je vogels fluiten.

Ondertussen ben ik in een tijdloze stand geraakt.

Zo uit de lucht gevallen deze  nutteloze consumptiewereld in.

Het is allemaal zo buitenkant.

Identificeren, copieren, daar is het op gebaseerd. Een beetje zoals je je bij Bever met al die prachtige kleren een bergbeklimmer waant, daar bij willen horen.

Is het aangeboren, mens eigen? Dat steeds meer, steeds luxer? En wordt het dan gecultiveerd? Want we reageren allemaal op prikkels.

Nou ja, wie weet,  ga ik daar ns over nadenken.

Maar nu? Ik ben er,  in Colombo op de boulevard waar de zon schijnt. Ik heb geen idee hoe laat het hier?  waar? thuis?  is. Ik ga mijn hotel opzoeken en de jetlag wegstemmen.

En die begon natuurlijk in het park.

Hierna liep ik naar the city.

In the National Portrait Galery is een tentoonstelling van portretten van Francis Bacon. Er waren geen tickets meer te koop, maar maandag is ‘senior day’, dus ik dacht…  en ja, voor de oudjes worden kaartjes apart gehouden en zo kon ik toch en gelukkig maar de werken zien. En dat ook nog met 50% ouderen-korting.

Dit werk hangt bij de ingang. Het kwam direct helemaal ‘binnen’ bij me. En dat ging zo door. Een prachtige tentoonstelling van werken die me stuk voor stuk  raakten.

De schilderijen zijn een afbeelding van het innerlijk van eenzame, wanhopige mensen in een chaotische wereld.

Dit zijn bijna allemaal  studies, die als drieluik op de tentoonstelling hangen. Ik vind ze allen, individueel complete schilderijen die ‘af’ zijn.

Bacon had zijn hoofd ernstig bezeerd, de wond is met een zwarte veeg verborgen.

Bacon vond inspiratie bij werken van Rembrandt, van Gogh en Velazquez. De laatste maakte een serie schilderijen van paus Innocent X.  Bacon schildert deze met een vervormd gezicht op een troon uit balans.

Hierna wat door de winkelstraten gelopen, waar de kerstsfeer al hangt.

En als slot van deze dag heb ik me nog naar Tate Modern gesleept. Hier alleen de foto tentoonstelling met werken van Joel Meyerowitz bekeken.

En als slot van dit mooie, lange weekend de Millenial bridge en het uitzicht op de oude stad.

(Vervolg)

Take up our quarrel with the foe:

To you from failing hands we throw

The torch; be yours to hold it high.

If ye break faith with us who die

We shall not sleep, though poppies grow

In Flanders fields.

zie YouTube: Leonard Cohen recitation of ‘In Flanders Fields’

Ik ben een tijd geïnteresseerd geweest (en soms nog) in de literatuur en poëzie van/over de Eerste Wereldoorlog. Zo zijn daar de ‘Warpoets’ voornamelijk Engelstalige (maar ook Franse en Duitse) dichters, die,indrukwekkende gedichten over hun ervaringen geschreven hebben. Als gevolg daarvan ben ik 2 keer met een ‘Eerste Wereldoorlogreis’ mee geweest, de eerste langs de vele, vele plekken die in het landschap van België en Noord Frankrijk nog steeds te zien zijn, de tweede langs belangrijke plekken van de oorlogsdichters. (En in beide reizen langs veel, enorm grote oorlogskerkhoven).

Dus wilde ik ook een keer de Remenberance day mee maken. Maar ja, dat militaristische, dat hoeft voor mij niet. Gemengde gevoelens dus.

Na een ontbijt bij de Serpentine in Hydepark liepen we langs de route richting de gedenkzuil in de hoop daar nog een plekje te kunnen vinden. Dit bleek tevergeefs. Ik dacht eerst nog dat we te laat waren (maar een uur wachten, daar hadden we ook geen zin in) later, toen ik naar de tv keek bleek dat er helemaal geen publiek bij was.

Gaandeweg de wandeling kwamen we steeds meer soldaten en/of mensen met medailles tegen.

We vonden een plek langs de dranghekken om alles te bekijken. Gelukkig stonden daar diverse mensen die ons uitleg gaven. Ook was er een echtpaar met op de telefoon de live uitzending van de krans legging en zo konden we dit toch nog zien.

Om 11 minuten over 11 klonk er een kanonschot en hierna was het 2 minuten stil, tot besluit gevolgd met weer een kanonschot.

Hierna startte de parade van oud strijders. Er liepen ontzettend veel regimenten, groepen verpleegsters, brandweermannen, enz. stokoud, en jong mee. De parade werd ‘afgenomen’ door prins William, die we in de verte op een verhoginkje zagen staan. Omdat ik daar met gemengde gevoelens stond (ik ben niet zo van dat nationalistische, militaristische) dacht ik er niet aan foto’s te maken. De gesprekken met de omstanders waren erg leuk.

Toen alles voorbij was liepen we door de menigte naar de herdenkingszuil.

En aan de andere kant

Verder lopend stond daar een zuil ter gedachtenis aan de vrouwen die mee vochten.

Later liep ik door de stad en stuitte bij toeval op deze vrouw die een groepje mensen rondleidde langs standbeelden van vrouwen die op verschillende wijze hun vaak zeer zware steentje hadden bijgedragen, ik heb een tijdje meegelopen, Mata Hari werd ook besproken.

Dankzij de informatie van onze mede-toeschouwers wisten we dat bij de Westminster Abbey de herinnerings kruisjes werden neergezet. Elke groep heeft een eigen plaats. Een zee van kruisjes, vaak met een persoonlijke, ontroerende boodschap.

Voor de deelnemers is deze dag ook een reünie. Zo blijkt elk regiment een ‘eigen’ pub te hebben.

In 2007 (!) Zijn er aparte zuilen en beelden neergezet ter nagedachtenis aan de vele soldaten van de koloniën die in verre, voor hun onbekende landen voor Engeland moesten vechten.

En dat is ook Nederland niet helemaal onbekend hè?

Het was moeilijk om informatie over deze dag te vinden. In toevallige gesprekken hoorden we wat er allemaal plaatsvond. En zo hebben we vast nog wel wat gemist. Daarentegen maakten we wel een ‘persoonlijke’ (en diep doorleefde) herdenking mee.

In 2018 is het einde van de Eerste Wereldoorlog ‘groots’ herdacht. Met veel aandacht voor de oorlogsdichters.

Ik ben zaterdag (correctie: we zijn hier niet donderdag maar vrijdag aangekomen), ‘s ochtends naar het British Museum gegaan. Hier is op dit moment een tentoonstelling over de Zijderoute.

Langs deze route werd niet alleen zijde uit China verhandeld maar vond er ook een uitwisseling van culturen plaats en werden de diverse godsdiensten verspreid. (En beïnvloeden ze elkaar) De eerste verspreiding (van India naar China) was die van het Boeddhisme. Langs de noordelijke zijderoute werden vooral in grotten prachtige fresco’s, beelden en ook zijden afbeeldingen gemaakt en bewaard.

De Mogao grotten liggen in het noord westen van de Gobi woestijn en ik bezocht ze in 1991. Ik vind het nog steeds een van het allermooiste wat ik zag. En er is veel weggehaald, weg geroofd. In bijna alle grote musea in Europa en de VS zijn muurschilderingen en beelden uit de Mogao grotten te zien. (Zie o.a. UNESCO: Mogao grotten of Getty: Cave Temples of Dunhuang)

Het bereik van de Zijderoute is op deze tentoonstelling wel erg groot. Hij eindigt in Engeland! Het is zeker een van de handelsroutes die veel invloed en uitwisseling heeft gehad. Maar ik vraag me af of deze route ook bepalend is geweest voor de verspreiding van de Islam in Afrika, of de verspreiding van het Christendom in Europa.

En dan -toch- het mooie verhaal van dit kistje

Dit kistje is in de 7e eeuw gemaakt in een klooster in Noord Engeland. Het is gemaakt van de beenderen van een walvis. ‘Een schepsel dat voordat het aanspoelde op Engelse stranden eens zwom in de zeeën die de Engelse eilanden verbonden met de Zijderoute.’

‘Het geeft een beeld van een diep verbonden wereld. De levendige scènes zijn afkomstig uit de Christelijke traditie, de NoordEuropese mythologie en de Joodse en Romeinse traditie. En is ‘ondertiteld’ in Latijn en oude Engelse runetekens. Het onthult de grote wereldlijke kennis van de ontwerper.’

Het ritme van de natuur

‘s Middags zijn we naar the Kew Gardens gegaan. Een enorm park, met daarin verspreid verschillende prachtige kassen, (die duidelijk onderhoud nodig hebben).

Het wordt winter, de natuur lijkt stil te liggen. Planten sterven af. De mensen doden. Zoveel oorlogen, zoveel doden, zoveel vernietigde beelden.

(Vervolg van In Flanders fields)

We are the Dead. Short days ago

We lived, felt dawn, saw sunset glow,

Loved and were loved, and now we lie,

In Flanders Fields.

En dan toch, dat mooie verhaal van het kistje.

De diep verbonden wereld, het diep verbonden leven.

Alles op de wereld, de bomen, de zeeën, de dieren, de mensen, de rivieren en de bergen, alles is uiteindelijk in chaos, structuur, in schoonheid en in het kwaad met elkaar verbonden, alles is een.

Donderdag ben ik samen met Karin (ook anglofiel) hier met de trein aangekomen. Aanleiding voor dit bezoek is de Rememberance day. Dit is de dag waarop alle gedode soldaten uit de beide wereldoorlogen en ‘andere conflicten’ (aldus de Engelse site) worden herdacht. Op 11 november om 11 minuten over 11, werd in 1918 de wapenstilstand van de Eerste Wereldoorlog gesloten en al al een jaar later werden op die datum en tijd de gestorvenen herdacht.

In Engeland is de poppy (de klaproos) het symbool voor de herdenking. Overal worden speldjes, dassen, sjaals (je kunt het zo gek niet bedenken) verkocht met als doel geld bijeen te brengen voor het herdenken en verzorgen van de soldaten die vochten. En letterlijk iedereen loopt deze dagen met een poppy.

The Great War (de Eerste Wereldoorlog) werd o.a. op een verschrikkelijke manier uitgevochten in België en Frankrijk. De Canadese dichter John McCrae schreef het nu beroemde gedicht: In Flanders Fiels.

In Flanders fields the poppies blow

between the crosses, row on row.

That mark our place, and in the sky,

the larks, still bravely sing, fly

scarce heard amid the guns below.

Hier hangen werkstukjes, gebaseerd op de klaproos, gemaakt door kinderen.

Maar…….

Na het vroege opstaan deze ochtend en een goede reis (met slechts 1 chaotisch moment: de overstap in Brussel) zijn we eigelijk direct naar een deli annex restaurant van Ottolenghi gegaan om onze aankomst te vieren.  

De klok ging een uur vooruit, dus was het hier opeens donker. De winter nadert met rasse schreden. De dag was alweer voorbij.

Vandaag, zondag 13 oktober, na Berlinde de Bruyckere liepen we kris kras door Venetië langs geplande  en onverwachte tentoonstellingen. 

Het centrum van Venetië is in haar geheel een soort openlucht museum (nog net geen pretpark). En verbazingwekkend,  iedereen (in de restaurants, in de boten, enz) echt iedereen is aardig en behulpzaam. Kom daar maar ‘ns om in Amsterdam zo zeiden we herhaaldelijk tegen elkaar.

De toeristen (en het zijn er erg veel) zijn hoofdzakelijk te vinden op het San Marcoplein en omliggende straten. Zodra je buiten deze voor/door toeristen-gebaande paden bent is er rust. Een oploop op de brug betekent een  gondel-file. Maar ook dan, een kanaal of straatje verderop: rust.

En de combinatie oude gebouwen; hier een kerk of een palazzo met moderne kunst blijft elke keer weer prachtig.

En wat is Venetië een prachtige stad.

Dat is trouwens een vraag die de hele tijd door mijn hoofd gaat: wat is kunst? Is dit kunst? Waarom is dit kunst? Ook nu weer blijkt dit  allemaal zo eenvoudig, soms moeilijk te beantwoorden.

In het palazzo Grassi is een tentoonstelling van Julie Mehretu. Vooral in combinatie met de beelden van Huma Bhabha (en ja, en dan ook weer in die prachtige ruimtes) vond ik het erg mooi. (Een inleidend filmpje hielp veel)

En toen kwam de tentoonstelling Monte di Pieta van Christoph Buchel nog…

Een groot gedeelte van dit prachtige palazzo lijkt wel een pandjeshuis.

Uit de Volkskrant: ‘Door dit kunstwerk dolen is een bizarre ervaring van voortdurend jezelf toespreken ‘dit is niet echt’ (of jezelf afvragen is dit kunst?) Wetende dat over elke stoflaag is nagedacht, scherpt dit de zintuigen maximaal, zelfs als je al helemaal kunstmurw bent.

Je moet hier dus zelf een verhaal in ontdekken. En dat kan alle kanten opgaan.

In deze prachtige ruimte konden we snel een verhaal over heerlijk eten  ‘ontdekken’.

Wie goed kijkt zal ontdekken dat de Monte di Pieta gaat over handel, kapitalisme, macht, uitbuiting en de kunsthandel. (En dan een vraagje: is deze tentoonstelling dan ook een parodie op de Biennale, waarvan wel eens wordt gezegd dat het een verkapte kunstbeurs is?)

Buchel  lijkt te willen laten zien dat alles in de wereld (en dus ook in de kunstwereld) te koop is, dat alles draait om spullen en speculatie. Alles moet weg, voor de hoogste bieder. Een cynisch idee (lijkt me helaas geen idee maar waarheid), maar prikkelende en scherper geslepen kunst zul je dit jaar in Venetië niet tegenkomen.

Wij liepen weer verder, door lege straten en langs ondergelopen kaden.

Onderweg naar het Prado palazzo ontdekten we onverwachts een tentoonstelling in een eenvoudige ruimte. Ook mooi. Het was  de ‘Cosmic Garden’ met werk uit zd India. Afbeeldingen van oude mythen, modern weergegeven.

En vaak weer geborduurd, met verschillende technieken.

De hoogste tijd voor een terrasje met  een aperol spritz (ik moest deze naam even opzoeken). 

‘Watching the sun go down’.