Auteur: Marga van Ree

En die begon natuurlijk in het park.

Hierna liep ik naar the city.

In the National Portrait Galery is een tentoonstelling van portretten van Francis Bacon. Er waren geen tickets meer te koop, maar maandag is ‘senior day’, dus ik dacht…  en ja, voor de oudjes worden kaartjes apart gehouden en zo kon ik toch en gelukkig maar de werken zien. En dat ook nog met 50% ouderen-korting.

Dit werk hangt bij de ingang. Het kwam direct helemaal ‘binnen’ bij me. En dat ging zo door. Een prachtige tentoonstelling van werken die me stuk voor stuk  raakten.

De schilderijen zijn een afbeelding van het innerlijk van eenzame, wanhopige mensen in een chaotische wereld.

Dit zijn bijna allemaal  studies, die als drieluik op de tentoonstelling hangen. Ik vind ze allen, individueel complete schilderijen die ‘af’ zijn.

Bacon had zijn hoofd ernstig bezeerd, de wond is met een zwarte veeg verborgen.

Bacon vond inspiratie bij werken van Rembrandt, van Gogh en Velazquez. De laatste maakte een serie schilderijen van paus Innocent X.  Bacon schildert deze met een vervormd gezicht op een troon uit balans.

Hierna wat door de winkelstraten gelopen, waar de kerstsfeer al hangt.

En als slot van deze dag heb ik me nog naar Tate Modern gesleept. Hier alleen de foto tentoonstelling met werken van Joel Meyerowitz bekeken.

En als slot van dit mooie, lange weekend de Millenial bridge en het uitzicht op de oude stad.

(Vervolg)

Take up our quarrel with the foe:

To you from failing hands we throw

The torch; be yours to hold it high.

If ye break faith with us who die

We shall not sleep, though poppies grow

In Flanders fields.

zie YouTube: Leonard Cohen recitation of ‘In Flanders Fields’

Ik ben een tijd geïnteresseerd geweest (en soms nog) in de literatuur en poëzie van/over de Eerste Wereldoorlog. Zo zijn daar de ‘Warpoets’ voornamelijk Engelstalige (maar ook Franse en Duitse) dichters, die,indrukwekkende gedichten over hun ervaringen geschreven hebben. Als gevolg daarvan ben ik 2 keer met een ‘Eerste Wereldoorlogreis’ mee geweest, de eerste langs de vele, vele plekken die in het landschap van België en Noord Frankrijk nog steeds te zien zijn, de tweede langs belangrijke plekken van de oorlogsdichters. (En in beide reizen langs veel, enorm grote oorlogskerkhoven).

Dus wilde ik ook een keer de Remenberance day mee maken. Maar ja, dat militaristische, dat hoeft voor mij niet. Gemengde gevoelens dus.

Na een ontbijt bij de Serpentine in Hydepark liepen we langs de route richting de gedenkzuil in de hoop daar nog een plekje te kunnen vinden. Dit bleek tevergeefs. Ik dacht eerst nog dat we te laat waren (maar een uur wachten, daar hadden we ook geen zin in) later, toen ik naar de tv keek bleek dat er helemaal geen publiek bij was.

Gaandeweg de wandeling kwamen we steeds meer soldaten en/of mensen met medailles tegen.

We vonden een plek langs de dranghekken om alles te bekijken. Gelukkig stonden daar diverse mensen die ons uitleg gaven. Ook was er een echtpaar met op de telefoon de live uitzending van de krans legging en zo konden we dit toch nog zien.

Om 11 minuten over 11 klonk er een kanonschot en hierna was het 2 minuten stil, tot besluit gevolgd met weer een kanonschot.

Hierna startte de parade van oud strijders. Er liepen ontzettend veel regimenten, groepen verpleegsters, brandweermannen, enz. stokoud, en jong mee. De parade werd ‘afgenomen’ door prins William, die we in de verte op een verhoginkje zagen staan. Omdat ik daar met gemengde gevoelens stond (ik ben niet zo van dat nationalistische, militaristische) dacht ik er niet aan foto’s te maken. De gesprekken met de omstanders waren erg leuk.

Toen alles voorbij was liepen we door de menigte naar de herdenkingszuil.

En aan de andere kant

Verder lopend stond daar een zuil ter gedachtenis aan de vrouwen die mee vochten.

Later liep ik door de stad en stuitte bij toeval op deze vrouw die een groepje mensen rondleidde langs standbeelden van vrouwen die op verschillende wijze hun vaak zeer zware steentje hadden bijgedragen, ik heb een tijdje meegelopen, Mata Hari werd ook besproken.

Dankzij de informatie van onze mede-toeschouwers wisten we dat bij de Westminster Abbey de herinnerings kruisjes werden neergezet. Elke groep heeft een eigen plaats. Een zee van kruisjes, vaak met een persoonlijke, ontroerende boodschap.

Voor de deelnemers is deze dag ook een reünie. Zo blijkt elk regiment een ‘eigen’ pub te hebben.

In 2007 (!) Zijn er aparte zuilen en beelden neergezet ter nagedachtenis aan de vele soldaten van de koloniën die in verre, voor hun onbekende landen voor Engeland moesten vechten.

En dat is ook Nederland niet helemaal onbekend hè?

Het was moeilijk om informatie over deze dag te vinden. In toevallige gesprekken hoorden we wat er allemaal plaatsvond. En zo hebben we vast nog wel wat gemist. Daarentegen maakten we wel een ‘persoonlijke’ (en diep doorleefde) herdenking mee.

In 2018 is het einde van de Eerste Wereldoorlog ‘groots’ herdacht. Met veel aandacht voor de oorlogsdichters.

Ik ben zaterdag (correctie: we zijn hier niet donderdag maar vrijdag aangekomen), ‘s ochtends naar het British Museum gegaan. Hier is op dit moment een tentoonstelling over de Zijderoute.

Langs deze route werd niet alleen zijde uit China verhandeld maar vond er ook een uitwisseling van culturen plaats en werden de diverse godsdiensten verspreid. (En beïnvloeden ze elkaar) De eerste verspreiding (van India naar China) was die van het Boeddhisme. Langs de noordelijke zijderoute werden vooral in grotten prachtige fresco’s, beelden en ook zijden afbeeldingen gemaakt en bewaard.

De Mogao grotten liggen in het noord westen van de Gobi woestijn en ik bezocht ze in 1991. Ik vind het nog steeds een van het allermooiste wat ik zag. En er is veel weggehaald, weg geroofd. In bijna alle grote musea in Europa en de VS zijn muurschilderingen en beelden uit de Mogao grotten te zien. (Zie o.a. UNESCO: Mogao grotten of Getty: Cave Temples of Dunhuang)

Het bereik van de Zijderoute is op deze tentoonstelling wel erg groot. Hij eindigt in Engeland! Het is zeker een van de handelsroutes die veel invloed en uitwisseling heeft gehad. Maar ik vraag me af of deze route ook bepalend is geweest voor de verspreiding van de Islam in Afrika, of de verspreiding van het Christendom in Europa.

En dan -toch- het mooie verhaal van dit kistje

Dit kistje is in de 7e eeuw gemaakt in een klooster in Noord Engeland. Het is gemaakt van de beenderen van een walvis. ‘Een schepsel dat voordat het aanspoelde op Engelse stranden eens zwom in de zeeën die de Engelse eilanden verbonden met de Zijderoute.’

‘Het geeft een beeld van een diep verbonden wereld. De levendige scènes zijn afkomstig uit de Christelijke traditie, de NoordEuropese mythologie en de Joodse en Romeinse traditie. En is ‘ondertiteld’ in Latijn en oude Engelse runetekens. Het onthult de grote wereldlijke kennis van de ontwerper.’

Het ritme van de natuur

‘s Middags zijn we naar the Kew Gardens gegaan. Een enorm park, met daarin verspreid verschillende prachtige kassen, (die duidelijk onderhoud nodig hebben).

Het wordt winter, de natuur lijkt stil te liggen. Planten sterven af. De mensen doden. Zoveel oorlogen, zoveel doden, zoveel vernietigde beelden.

(Vervolg van In Flanders fields)

We are the Dead. Short days ago

We lived, felt dawn, saw sunset glow,

Loved and were loved, and now we lie,

In Flanders Fields.

En dan toch, dat mooie verhaal van het kistje.

De diep verbonden wereld, het diep verbonden leven.

Alles op de wereld, de bomen, de zeeën, de dieren, de mensen, de rivieren en de bergen, alles is uiteindelijk in chaos, structuur, in schoonheid en in het kwaad met elkaar verbonden, alles is een.

Donderdag ben ik samen met Karin (ook anglofiel) hier met de trein aangekomen. Aanleiding voor dit bezoek is de Rememberance day. Dit is de dag waarop alle gedode soldaten uit de beide wereldoorlogen en ‘andere conflicten’ (aldus de Engelse site) worden herdacht. Op 11 november om 11 minuten over 11, werd in 1918 de wapenstilstand van de Eerste Wereldoorlog gesloten en al al een jaar later werden op die datum en tijd de gestorvenen herdacht.

In Engeland is de poppy (de klaproos) het symbool voor de herdenking. Overal worden speldjes, dassen, sjaals (je kunt het zo gek niet bedenken) verkocht met als doel geld bijeen te brengen voor het herdenken en verzorgen van de soldaten die vochten. En letterlijk iedereen loopt deze dagen met een poppy.

The Great War (de Eerste Wereldoorlog) werd o.a. op een verschrikkelijke manier uitgevochten in België en Frankrijk. De Canadese dichter John McCrae schreef het nu beroemde gedicht: In Flanders Fiels.

In Flanders fields the poppies blow

between the crosses, row on row.

That mark our place, and in the sky,

the larks, still bravely sing, fly

scarce heard amid the guns below.

Hier hangen werkstukjes, gebaseerd op de klaproos, gemaakt door kinderen.

Maar…….

Na het vroege opstaan deze ochtend en een goede reis (met slechts 1 chaotisch moment: de overstap in Brussel) zijn we eigelijk direct naar een deli annex restaurant van Ottolenghi gegaan om onze aankomst te vieren.  

De klok ging een uur vooruit, dus was het hier opeens donker. De winter nadert met rasse schreden. De dag was alweer voorbij.

Vandaag, zondag 13 oktober, na Berlinde de Bruyckere liepen we kris kras door Venetië langs geplande  en onverwachte tentoonstellingen. 

Het centrum van Venetië is in haar geheel een soort openlucht museum (nog net geen pretpark). En verbazingwekkend,  iedereen (in de restaurants, in de boten, enz) echt iedereen is aardig en behulpzaam. Kom daar maar ‘ns om in Amsterdam zo zeiden we herhaaldelijk tegen elkaar.

De toeristen (en het zijn er erg veel) zijn hoofdzakelijk te vinden op het San Marcoplein en omliggende straten. Zodra je buiten deze voor/door toeristen-gebaande paden bent is er rust. Een oploop op de brug betekent een  gondel-file. Maar ook dan, een kanaal of straatje verderop: rust.

En de combinatie oude gebouwen; hier een kerk of een palazzo met moderne kunst blijft elke keer weer prachtig.

En wat is Venetië een prachtige stad.

Dat is trouwens een vraag die de hele tijd door mijn hoofd gaat: wat is kunst? Is dit kunst? Waarom is dit kunst? Ook nu weer blijkt dit  allemaal zo eenvoudig, soms moeilijk te beantwoorden.

In het palazzo Grassi is een tentoonstelling van Julie Mehretu. Vooral in combinatie met de beelden van Huma Bhabha (en ja, en dan ook weer in die prachtige ruimtes) vond ik het erg mooi. (Een inleidend filmpje hielp veel)

En toen kwam de tentoonstelling Monte di Pieta van Christoph Buchel nog…

Een groot gedeelte van dit prachtige palazzo lijkt wel een pandjeshuis.

Uit de Volkskrant: ‘Door dit kunstwerk dolen is een bizarre ervaring van voortdurend jezelf toespreken ‘dit is niet echt’ (of jezelf afvragen is dit kunst?) Wetende dat over elke stoflaag is nagedacht, scherpt dit de zintuigen maximaal, zelfs als je al helemaal kunstmurw bent.

Je moet hier dus zelf een verhaal in ontdekken. En dat kan alle kanten opgaan.

In deze prachtige ruimte konden we snel een verhaal over heerlijk eten  ‘ontdekken’.

Wie goed kijkt zal ontdekken dat de Monte di Pieta gaat over handel, kapitalisme, macht, uitbuiting en de kunsthandel. (En dan een vraagje: is deze tentoonstelling dan ook een parodie op de Biennale, waarvan wel eens wordt gezegd dat het een verkapte kunstbeurs is?)

Buchel  lijkt te willen laten zien dat alles in de wereld (en dus ook in de kunstwereld) te koop is, dat alles draait om spullen en speculatie. Alles moet weg, voor de hoogste bieder. Een cynisch idee (lijkt me helaas geen idee maar waarheid), maar prikkelende en scherper geslepen kunst zul je dit jaar in Venetië niet tegenkomen.

Wij liepen weer verder, door lege straten en langs ondergelopen kaden.

Onderweg naar het Prado palazzo ontdekten we onverwachts een tentoonstelling in een eenvoudige ruimte. Ook mooi. Het was  de ‘Cosmic Garden’ met werk uit zd India. Afbeeldingen van oude mythen, modern weergegeven.

En vaak weer geborduurd, met verschillende technieken.

De hoogste tijd voor een terrasje met  een aperol spritz (ik moest deze naam even opzoeken). 

‘Watching the sun go down’.

Eergisteren avond alweer ( as time goes by) zijn Mariet en ik ‘savonds hier in Venetië aangekomen en na een snelle boottaxi rit  van het vliegveld naar de Rio Grande zijn we in een b&b midden in het centrum eigelijk direct in in bed in slaap gevallen.

De b&b staat zo ongeveer naast de Arsenale, en die is zo ongeveer het middelpunt van de Biennale.

Want dat is het doel van dit bezoek. Zalig  iets meer dan 3 dagen veel en mooie moderne kunst bekijken. Kunst tentoongesteld in prachtige oude – veelal palazzo- gebouwen.

Gisteren, zijn we naar de hoofdtentoonstelling geweest, in het Aesenale en de Giardine. de Arsenale is een enorm groot gebouw (wat is Venetië rijk -geweest?- ) dus met veel ruimte. Bijna alle deelnemende landen hebben hier een eigen plek waar de meestal jonge kunstenaars hun werk laten zien.

Het thema dit jaar is ‘ Foreigners eveywhere’ en dit wordt op veel verschillende manieren uitgebeeld.

Hier zijn veel verschillende technieken in gebruikt, wat ik heel bijzonder vind, o.a. verf, krijt en  borduren(?).

En toch, of juist hebben de gezichten enorm veel uitdrukking.

Wat ik altijd heel bijzonder vind is indigo, een kleurstof die over de hele wereld blijkt voor te komen, deze prachtige stof komt uit Afrika.

Het paviljoen van Saoedi Arabië is helemaal gevuld met enorme elementen van bedrukte zijde die als bladen van een woestijn roos zijn neergezet. Op het oppervlak teksten over de vrouwen van Saoedi, teksten die een grote invloed hadden en hebben op hun leven.

Rest de vraag, ik vermoed dat AlDowayan (de kunstenaar) niet uit Saoedi Arabië komt, maar het paviljoen is wel van de Saoedi’s (wordt waarschijnlijk (?) door hen betaald. Hoe zit dit?

De kunst blijkt ook in het met toeristen overvolle Venetië op straat te hangen. Overvol, maar zolang je niet op het San Marcoplein en directe omgeving bent, valt het wel mee. En alles op de Biënnale is erg goed te zien.

Veel palazzo’s zijn met werk van ‘kleine’ landen of van individuele kunstenaars ingericht.

Hier met William Kentridge die 9 video- afleveringen van 30 minuten maakte met als titel ‘Zelfportret als koffiepot’. ‘Het geheel is een experiment in fysieke belichaming en fenomenologische ervaring van de werkelijkheid in het digitale tijdperk, net als een reflectie op wat er zou kunnen gebeuren in de hersenen en het atelier van de kunstenaar.’ Kentridge komt zichzelf in het atelier tegen, beide versies voeren een gesprek met elkaar, een gesprek waarin ze duidelijk een verschillende visie op het maken van kunst hebben. Onderwijl tekent, poetst, krast de ene met krijt en ontstaat er telkens weer een koffiepot. Het blijft telkens weer een boeiend filmpje.

Het werk hieraan begon tijdens COVID, de studio is een ‘uitgezet’ hoofd, een kamer waar gedachten en foto’s, reflecties op de muur van de studio worden. En zijn zelfportret wordt dus telkens, in elk filmpje een koffiepot.

En hoe blijft dat overhemd zo wit?

Voor mij zijn een van de andere hoogtepunten de werken in het Nederlandse paviljoen. Het zijn De cacaobeelden van het Congolese kunstenaarscollectief CATPC. Dit collectief bestaat uit voormalige plantagearbeiders. De beelden vertellen samen het verhaal van de kolonisatie.

De makers beschouwen hun werk niet als kunst, maar als ‘een systeem’. Een systeem van onderdrukking en uitbuiting. Maar gezien de prachtige, krachtige en ontroerende uitdrukking van deze beelden vind ik het echte en indrukwekkende kunst.

(En verder is er veel discussie en meningsverschil over deze beelden, bij belangstelling hiervoor: zie de kranten).

Het paviljoen van Venetië (zelf)

‘First thing is to let the pain in,

To think there is a father crying,

There is a lad who doesn’t know of his sisters death

There’s the weft of history,

Everything has become the pretext

To voice our opinions.

But this is the time to rejoice

For the joys of others,

And to suffer for those who suffer,

Humanity is not a place, but a conquest.

Franco Arminio

Deze schilderijen zijn van Vittorio Marcella.

Tegen de avond kwamen we met voeten die moe van het lopen waren en een hoofd moe van alle indrukken weer bij de b&b aan.

En toen hadden we het ‘andere’ Venetië nog helemaal niet gezien.

Maar wat heb ik een prachtige werken gezien!

De stad als toevlucht

In de Abbazia di San Giorgio Maggiori hangen de gesluierde engelen van de Bruyckere. Het zijn engelen die  tussen de hemel en de aarde lijken te zweven.

De Bruyckere vond in het werk van Giorgioni: De dode Christus die verzorgd wordt door een engel troost en inspiratie voor dit werk.

Bij Giorgioni verschijnt de engel uit de donkere omgeving achter Christus en slaat zijn armen om diens naakte schouders.

Haar engelen zijn zo lijkt het gesluierd, hun voeten zoeken onzeker de aarde. Ze hebben hun vleugels afgelegd en lijken rouwenden die om het lijden van de mensen treuren. Zonder gezicht, naamloos en eenzaam in hun verdriet.

Alleen.

Gisteren was het  alweer de laatste wandeldag. Ik liep van Zemmer naar een plaats voorbij Kordel. Een plaats waar de eerste huizen van Trier verschijnen en waar een bushalte is.

In de bus zaten al de 2 Duitse vrouwen, die een gedeelte van het pad liepen ieder met een hond. De ene hond liep los, de andere de hele tijd aan de lijn. Het is mij een raadsel hoe iemand met een aan de riem rukkende hond, met twee stokken het soms onbegaanbare pad liep maar ze had het dus gehaald.

We kennen elkaar inmiddels een beetje. Dat begon anders. 3 Dagen geleden stonden ze op een parkeerplaats en 1 van beiden zag er typisch duits uit. Een vooroordeel volgde…… langs de route zou een bord met ‘soldatenfriedhof’ staan en ze leek me typisch ‘een kleindochter van’ die naar dat kerkhof ging.

In deze streek heeft elk dorp een herdenkingsbeeld voor de gesneuvelde soldaten. Het beeld is gemaakt voor de gestorvenen uit de 1e Wereldoorlog, die uit de 2e Wereldoorlog zijn erbij gevoegd.

(De zin klopt niet, alsof er iets is uitgehaald). Ik vind dat iedereen het recht heeft  hun gestorvenen te herdenken. En gestorvenen moeten ook met zorg begraven worden. ‘Eren’ vind ik dan een grens, dus (al denkende tijdens deze wandeling) gaat het om hoe iemand her-dacht wordt.

Nieuwsgierig naar dit kerkhof besloot ik de pijl te volgen. Ik kwam uit bij een dorp. Google sprak van a cemetry, het kan dus ook nog een bv Amerikaans kerkhof zijn. In geen velden of wegen was er iets van een kerkhof te zien, dus ik besloot terug naar het pad te gaan en door te lopen. Daar bleek ik me in de pijl vergist te hebben.

De volgende dag stonden de beide dames  onderweg onder een boom te schuilen en begroetten we elkaar. Ze sliepen in hetzelfde hotel (toen at ik met de twee Nederlandse dames) en de volgende dag in Zemmer sliepen we weer in hetzelfde hotel (kon moeilijk anders want er was verder niets). En raakten we in gesprek, gewoon twee wandelaars net als ik. Wij, alledrie met met eigen geschiedenis. Hoe vreemd kunnen gedachten gaan als je in Duitsland loopt. 

En zo kwamen we gedrieën in Trier aan.

Terug in de drukke wereld.

Het was vandaag  (bijna) een dag zoals alle andere. De tocht ging weer door een prachtig gebied; soms was het pad gemakkelijk, soms weer niet. Het blijft hier mooi.

Op verschillende manieren merk en ervaar je het klimaatprobleem. Kleinschalig: enorme braambossen waar je je soms een weg door moet banen en grootschalig: de enorme problemen (men spreekt hier van de catastrofe) met het water. Regelmatig was de brug verdwenen, soms was er een nieuwe, soms een tijdelijke en soms ben ik toch maar over een afgesloten brug gelopen. Het komt ook voor dat het pad langs de rivier is weggespoeld en dat er een provisorisch paadje is aangelegd.

Het gebied van de Urft is verschrikkelijk getroffen. Zo sliep ik in een hotel waarvan de helft was weggespoeld. Een gedeelte van het  treintraject Trier – Keulen is nog steeds niet hersteld. Onderweg zag ik de werkzaamheden: hele stukken rails en aarde daaronder waren weggespoeld.

Ook zijn er stukken van het bos afgesloten of staan er waarschuwingsborden. De bomen dreigen om te vallen. (Droogte? Langdurige regen?)

Vandaag liep ik van Niederkail (van de route af) naar Zemmer. Daarover later meer.

In Bruch is de kerk gewijd aan St. Rochus, hij is patroon tegen de pest en besmettelijke ziekten en laat altijd heel charmant een bloot been zien. (Daar zit/zat een pestbuil). En: hij wordt vaak afgebeeld als pelgrim (en heeft vaak dezelfde attributen als St Jacob). Dus vandaar.

Ja en toen kwam na 3 uur lopen Zemmer.

De indeling van de Eifelsteig is qua kilometers redelijk goed, maar een slaapplek vinden gaat vaak moeilijk. Zo zijn die er soms niet aan het einde van een etappe. Daarom moet je of je eigen indeling maken (met slaapplaatsen) of na aankomst een stuk verder lopen of met de bus verder. En uiteindelijk komt alles natuurlijk goed.

In Bruch (het eigenlijke eindpunt van etappe 14) is een dure b&b die behalve duur ook bijna altijd is volgeboekt. Daarom week ik uit naar Niederkail, 8 km daarvoor. Als je dan toch weer circa 20 km wil lopen kom je uit in Zemmer. Daar was trouwens de enige slaap mogelijkheid in de wijde omgeving.

In Zemmer dus bij ‘Bei Denis’. Zo’n naam roept bij mij allerlei associaties op. Maar er was niets anders (of 15 km verder lopen) dus toch maar geboekt.

Bij binnenkomst zat Denis zelve, een dikke man, aan de tap met een glas bier voor zich. (Dit voldeed geheel aan de verwachtingen). Hij bracht me tot de trap. Ik moest verder alleen. De kamer is prima (de verwarming stond op 5, een beetje warm).

Op zoek naar de WiFi code wilde ik naar beneden, alle deuren waren dicht. Uiteindelijk bleek de code als schilderijtje in de gang te hangen.

Om half 7 was de deur gelukkig open en kon ik naar het restaurant.

En daar heb ik dus eindelijk heerlijk duits gegeten.

Daarna een heerlijke paddestoelensoep

Ik geef het toe, het is vlees. (Er zijn hier geen vegetarische gerechten) Het was heerlijk, een soort dikke plakken zure zult met een scherpe azijn en uien (rauw, voor de helft opgegeten) met gebakken aardappels en een salade (die niet in de saus verdronk).

Morgen naar Trier (als ik dit alles verwerkt heb). Voor Denis zou je bijna een stuk omlopen.

De dag begon fris. Het was 5 graden. Ik loop nog steeds in korte broek (net op de knie) en heb ook de warme jas, die zo’n beetje de hele rugzak vult, nog niet aan gehad. Dacht wel even me om te kleden, zodra dit mogelijk was, maar toen werd het alweer warmer: 13 graden en dat blijkt prima wandelweer. (maar in de hotels is de verwarming aan).

Wandelend in het voorjaar, maak je mee als je geluk hebt, dat de natuur ‘open springt’, het lijkt wel alsof alle planten en bloemen in onderling overleg allemaal tegelijk weer beginnen te groeien. Opeens staan er weer bloemen en is de lucht vol energie.

Ik ben benieuwd of er ook zo’n moment van verandering in de herfst te ervaren is. Ruiken doe ik de herfst hier nog niet. Maar het lijkt wel of alles gestopt is met groeien, de natuur staat in stilstand. Aan de stelen van bloemen hangen de zaden en de eerste blaadjes vallen -nog twijelend- van de takken.

Aan het weer merk ik ook dat de herfst komt. Soms waait er een harde wind. In  de ochtend scheen vandaag de zon, en dat zonnetje voelde ik ook nog. Maar rond 1 uur begonnen zich donkere wolken samen te pakken.

Deze wolk barstte uiteindelijk los. Er zat zelfs hagel tussen. Gelukkig allemaal niet  op een moeilijk paadje maar jammer genoeg ook niet in een dicht bos.

Even was de hele hemel donker, maar gelukkig kwam eerst het licht en toen de zon terug. En wat blijft dat licht in dit wijde landschap mooi.

Een laatste blik op Bruch, waar ik morgen langs loop. Ik ging hier rechtsaf, naar Niederkail. 1 Km van het pad af.

In het hotel stuitte ik op 2 Nederlandse dames (van 85 jaar) die voorstelden met z’n drieën te eten. Het werd een gezellige maaltijd.