Van de bergen en het water

Net zoals in de andere heilige plaatsen die ik bezocht stellen de hotels en restaurants hier weinig voor. In Faizabad, 10 km verderop is meer keus.

Maar… het grote voordeel van dit hotel is dat het 500 meter (‘straight on!’) van de belangrijkste ghats ligt. Als ik ’s ochtends de ramen even wijd open zet om nog wat van de koele ochtend op te vangen zingen de gebeden tegelijk met de frisse lucht mijn kamer binnen. En ’s avonds, vlak voordat het donker wordt maak ik nog een wandeling langs de rivier.

Het is een ‘echt Indiaas hotel’. Het is dus het duurste van Ayodhya en kost €9.– per nacht, inclusief ontbijt en water.

Wie werken er hier? (Ik wilde hier een klein verhaal over het personeel vertellen, maar na 1 dag liep het hotel vol en lukte dat niet meer).

Dit is Ajeet Singh (Singh betekent meestal dat men tot de Sikhs behoort, toen ik ernaar vroeg antwoordde hij: ‘Rajput! )

Ajeet is 20 jaar en werkt sinds zijn 14e in dit hotel. Hij spreekt een klein mondje Engels. Hij verdient 8.000 rsp per maand (ongeveer €100). Hij woont in een dorpje 45 km hier vandaan bij zijn ouders en broers en zusjes. Voor het vervoer heeft hij een brommer, waar hij (natuurlijk) erg trots op is. De werkdag begint om 7 uur ’s ochtends en duurt tot 11 uur ’s avonds. Hij is blij met dit werk. Zijn toekomst? Over een paar jaar zoeken zijn ouders een vrouw voor hem en gaat hij trouwen.

En dit is Ashis Patnak (ook weer fout, ik dacht een Islamitische Aziz). Hij is 18 jaar, en verdient 5000 rsp. Hij werkt hier sinds een maand. Als ik hem naar de future vraag zegt hij ‘hier werken’.

Beide werken in het restaurant. En hiernaast is nog een heel legertje mensen aan het werk. Behalve Ajeet spreekt niemand een woordje Engels, dus regels, normen van het hotel zijn me niet verteld.

En zo wordt dan mijn kamer schoongemaakt

(Meestal als ik uitgeteld onder de fan lig) wordt er op de deur geklopt en als ik open doe vraagt de 1ste van een viertal: ‘cleaning?’, als ik bevestigend antwoordt komen er 4 mannen binnen. De 1ste stuurt aan en gaat op een strategische positie staan. De 2e is voor de kleedjes, die worden opgevouwen en hier gaat hij mee naar de gang waar ze worden afgeschuierd. (Daar is ook iemand die op de hurken met wat samengebonden twijgen de hele dag aan het vegen is). Ondertussen wordt de vloer gedweild. De 2e en de 3e verschonen daarna samen het laken. (Als de elektriciteit ’s nachts uitvalt schakelt het hotel binnen enkele minuten over op de generator, precies genoeg tijd om drijfnat te zweten). De 4e is voor het toilet, hij wordt vrij kortaf aangestuurd door nummer 1. Ik vermoed iemand van de ‘laagste kaste’. Ook hij werkt vnl op zijn hurken. Ik heb eenmaal in de emmer met sop gekeken, dat was niet handig van mij.

Als alles klaar is wordt me gevraagd dit te bekijken. (Ik ben altijd tevreden en blij).

Een van de grote pluspunten is de douche. Deze is warm en zelfs als het erg warm buiten is, is een warme of lauwe douche zalig. Ik ga soms 3x per dag even onder de douche.

De kamer wordt ‘gekoeld’ door een fan aan het plafond, deze verplaatst hoofdzakelijk de warme lucht en het is alleen even heerlijk als je nat van het zweten bent.

Het eten is voor Indiase begrippen en zeker voor Ayodhya erg lekker. Het is alleen niet altijd duidelijk wat en op welke tijd er geserveerd kan worden. Ik wacht meestal tot er iets bij anderen wordt geserveerd en bestel dat dan ook. Iedereen eet hier met de handen. Voor mij is er een lepel. (Ik kan, als dat moet nu ook snijden met een lepel)

De mensen zijn verschrikkelijk aardig. Ik wordt met veel zorg behandeld en als ik iets bestel wat misschien wel te scherp gekruid is komt Ajeet zeggen ‘spicy’. Ik zeg dan ‘medium’ en krijg het dan gewoon geserveerd.

Het fooien stelsel is me nog steeds niet duidelijk. Ik vermoed dat er geen fooienpot is. Ik gaf in het begin trouw bij het betalen een fooitje, maar er is niet iemand die sec over de financien gaat en als het moment van betalen kwam probeerde iedereen de rekening uit te schrijven. Ik ben het daarop maar gaan bijhouden aan wie ik wat gaf, zodat ze allemaal wat kregen.

En als ik dan onder die douche stond of ’s nachts drijfnat wakker werd, moest ik altijd, altijd weer denken aan al die mensen die daar buiten slapen of in de krotjes naast het hotel wonen.

Het is zo’n onbegrijpelijk toeval waar je geboren wordt, en India kan zo’n hard land voor haar bewoners zijn. Niet te verklaren, niet te begrijpen.

Daar moest ik elke keer weer aan denken in Ayodhya, in de plaats van Ram.

En zo vaak keken ze zo blij en vol vertrouwen naar de camera, een selfie! Stralend van levenslust.

Langzaam maar zeker is Ayodhya de afgelopen dagen van een slaperig, vervallen plaatsje veranderd in een drukke, levendige ….. ja wat? Een soort kruising tussen een eo jongerendag, de vrijmarkt en een popfestival. Kortom, het werd een feest!

3 Dagen geleden arriveerden de bedelaars, de beste plaatsen waren direct bezet.

De bedelaars zitten langs het pad waarlangs de mensen na het baden terug lopen. Dat is het moment om iets te geven. Op de ‘kop’ zat eerst een man zonder benen, hij had de beste plaats. Maar niet voor lang, na 1 dag was hij verdwenen en zat er iemand anders.

En er kwamen mensen, heel veel mensen. deze charmante mannen kwamen op de brommer.

En deze dames in de laadwagen getrokken door een traktor.

Deze straat is nu niet meer te herkennen. Zelfs de vervallen huizen vallen niet meer op.

Hier rijden er nog taxis. Het auto’tje links rijdt op en neer naar Faizabad. Voor 20 rsp heb je een plaats. Als de taxi vol is zitten er 8 mensen in plus 2 bij de chauffeur. En dan hebben ze ook nog veel bagage en kinderen op schoot, allemaal in die auto. (Ter vergelijking, ga je in je eentje met de tuktuk dan kost het ritje 200 rsp. De fiets-riksha is weer goedkoper, maar zo’n man 8 km laten fietsen in de hitte……).

Ayodhya is een soort ‘Zuilen’ van Faizabad, dat grotendeels Islamitisch is. Er gaan de laatste tijd stemmen op om de hele plaats Ayodhya te noemen.

Ik ben een dagje gaan winkelen in Fiazabad, daar stond een oogverblindende moskee, met een prachtig uitzicht. En: er zijn prettige restaurants in Faizabad met koffie (een soort).

Maar terug naar Ayodhya, dit zijn de ‘poeder-jongens’, ik wist eerst niet waarom er zoveel felgekleurd poeder te koop was. Later wel….

En er moesten veel religieuze doeken genaaid worden.

Straks, als het feest voorbij is gaan de luiken weer dicht. En wat gaan die mannen dan doen?

En er kwamen soldaten, veel soldaten. Ze hebben elke hoek, elke strategische plaats in bezit genomen. (Vandaag kwam er nog een soort m.e. bij, met kogelvrije vesten en traangas……). Ik maak elke avond een wandeling langs de rivier en kom dan elke keer een hoger geplaatste, maar geen idee welke rang, militair tegen. Hij zegt altijd ‘Good morning, how are you?’ En ik vraag dan maar altijd ‘everything under control?’ (Je moet toch wat zeggen). Gelukkig zegt hij altijd ‘Yes’. Zo lopend vraag ik me altijd af hoe dat gaat, mogen ze kiezen die militairen: vechten in de sneeuw in Kashmir of de orde bewaken bij massa bijeenkomsten? En wie mogen er dan naar Ayodhya? Alle soldaten die ik zag zijn vrij moderne Hindoes. Ze kijken een beetje gegeneerd naar het religieus gedoe. (Maar gisteren kwam ik ‘mijn kontakt’ van de rivier tegen op zijn vrije dag, gekleed in een vrolijk ruiten bloesje: ‘now I can go to the temple’).

Soms komen de militairen van ver. Ik vraag regelmatig de weg aan hen (de meeste kans op iemand die Engels spreekt) en trof er gisteren 1 met google translate op zijn telefoon.

Dit is een zeer ‘sensitive’ punt, namelijk via deze straat kun je naar de omstreden Ram tempel. Ik ben er even wezen kijken, je moet inderdaad alles afgeven (er staan moderne kluisjes) en dan door diverse veiligheidscontroles: poortjes, enz. De tempel zelf is een mooi nieuw gebouw. En daar staan dus heel veel militairen. Fotograferen verboden. Er hing geen prettige sfeer.

Deze afsluiting is slim bedacht: er kunnen geen auto’s in en wij voetgangers moeten bukken onder de slagboom door. Dus dat gaat altijd langzaam. Vaak is die mogelijkheid nog kleiner. Ook is de straat snel helemaal af te sluiten want er staan een stukje verderop nog meer van die hekken, voor het geval dat.

Of er zit een jongen onder de slagboom en naast het riool, die kleurpoeder verkoopt.

Maar Ayodhya is er klaar voor, helemaal!

‘Haar’, wie is er niet met zijn haar bezig? Wij in het westen geven veel geld uit om het mooi te laten zijn, en wat zijn er veel verschillende opvattingen over dat ‘mooi’. In veel landen wordt het bedekt (waar ‘wij’ ons dan weer druk over maken) en in India wordt het haar aan de goden geschonken. Is het verhaal…… na de schenking wordt het ten gelde gemaakt. Want ja, wat moet een god met al dat haar?

Al rondlopend in Ayodhya zie ik heel veel kleine kinderen die zo lijkt het, zojuist kaal geschoren zijn. Ze zijn prachtig aangekleed en hebben vaak een cadeautje In hun handen. En de ouders stralen, trots! Toen ik er naar vroeg kreeg ik als antwoord dat ‘het haar aan de god geschonken is’.

In het zuiden is een tempel, die zich alleen maar richt op het verkrijgen en verwerken van mensenhaar. Vrouwen krijgen hier na de ‘schenking’ een kleine vergoeding (en het zijn natuurlijk de arme vrouwen die ten einde raad hun haar verkopen). Het haar uit deze tempel vindt zijn weg naar West Europa en de VS, waar er pruiken van worden gemaakt.

In het Hindoeisme zijn er 18 rituelen die een belangrijk moment in een mensenleven markeren. 1 Van die rituelen is het afscheren van het hoofdhaar als het kindje 3, 5 of 7 maanden, of 3 jaar oud is. Het ‘eerste haar’, dat in de baarmoeder is gegroeid, wordt geassocieerd met negatief karma uit vorige levens. Met het afscheren wordt het kindje hiertegen beschermd en kan het zich richten op de toekomst. (Het is de moeder weer, ze kunnen het niet laten)

De meeste mensen zullen dit misschien(?) niet weten, alleen het ritueel is er nog, dat voeren ze uit.

En waar kan dit niet beter dan in Ayodhya? Als het feest is?

En ook bij volwassenen komt het ritueel scheren voor.

Geschoren en klaar voor het rituele bad morgen.

www.nrc.nl/nieuws/2019/04/09/priyanka-gandhi-indias-hartenkoningin-a3956196

‘Indiaas hartenkoningin’, heet dit artikel. Het is te hopen dat ze regelmatig haar hart laat spreken en niet in alles op haar grootmoeder lijkt. Die voerde regelmatig een autoritair schrikbewind.

Ik heb het even gevraagd, in Ayodhya gaat men op 6 mei naar de stembus. Ik heb het vermoeden dat dit een ‘Modi-basis’ is, maar de Congrespartij zet inmiddels de tegenaanval in.

Deze mensen zijn van de Congrespartij in Ayodhya en wachten op hun parlements-lid. Als hij is gearriveerd rijden ze met auto’s en brommers in ‘een rally’ door de hoofdstraat. Ik kreeg ook een zonne-klep, zal hem in de hotelkamer achterlaten. Het symbool van de Congrespartij is een handje, dat van de BJP een lotus.

Gisteren reed ik in een tuktuk naar het centrum en bij me zaten 2 heren, waarvan je op grote afstand kon zien op welke partij ze gaan stemmen. Het leek net of de ene een soort ‘Hitler-lok’ had, maar dat viel na een nauwkeuriger blik erop mee. (Niet te snel oordelen….) Ze vroegen naar mijn indruk van Modi. Ik heb me laf op de vlakte gehouden daar in die tuktuk, zei dat ik er te weinig van wist om een goede mening te vormen. ik denk dat ze het verder wel begrepen. Ze zijn bij de omstreden Ram-site (nog geen tempel) uitgestapt.

En nog even over het schoonmaken: de heren kwamen uit Varanassi en vroegen of ik daar ook was geweest en zo ja, wanneer? Ik antwoordde 2 jaar geleden. (Ik vond het er toen erg vies). Het was nu enorm schoon! Varanassi staat op nummer 24 van de ranglijst. Ik vermoed dat Modi naast het toilettenbeleid (waar hier overigens niets van te merken valt) ook een schoonmaakbeleid voert. Alweer een goed plan. Volhouden en uitbreiden naar het hele plaatsje lijkt me.

Dit is het partijkantoor van de Congrespartij in Faizabad, een plaatsje 10 km verderop.

Het is een beetje een drukke foto. Het jongetje loopt met een stellage met koopwaar. Ik zag hem aankomen en wachtte voor de foto tot hij precies op de goede plek liep. Ja, en toen kwam die riksha en die auto.

7 april Ik zit aan het ontbijt in waarschijnlijk….. het beste hotel alhier. (Een eenvoudig Indiaas hotel, dat geen buitenlandse toeristen gewend is en: de douche is warm!) Ik zit dus aan het ontbijt en lees ondertussen de krant. De ‘pagina’ valt open bij een foto van een wasmachine waar de was uitpuilt. Iets over dertigers en volwassenen worden. Ondertussen wordt de vloer geveegd, ik wuif ‘niet mijn kant op’ en dan komt de man van het restaurant, gekleed in een dhoti (doek om de heupen, slechts een doek) me vertellen dat de idli (een soort rijst bolletje) 5 minuten op zich laat wachten. Hij werpt ondertussen een blik op de ipad en de was aldaar. Ik besluit dit niet te gaan uitleggen en wijs naar buiten: ‘Rain!’ Het heeft vannacht geregend en het is zo heerlijk fris daar buiten, sinds Kerala is het alleen maar warmer geworden. ‘The heat is building up’ en nu eindelijk weer ‘ns een buitje, het lijkt even mei in Nederland. Ik kan me goed voorstellen dat het hier feest is als de monsoon eindelijk aankomt.

Tegelijk met de idli verschijnt een dame met een emmer en een zwabber, dit is het moment om de vloer te dweilen. Ook zij wenst me ‘Good morning’.

Ik bestel nog maar een kopje chai en wil daarna snel naar buiten. De zon breekt door en het zal weer snel warm worden. En ik ga mijn wasje afgeven.

Gisteravond ben ik hier met de trein aangekomen. Ik had een plaats in de 2-tier-ac, de 2e klas met fan: 4 bedden per coupe. De man van de lakens en deken (die ik als extra kussentje gebruikte) had goed voor me gezorgd en hielp me bij het uitstappen. Om te bedanken gaf ik hem wat rupees. Hij bedankte me op Indiase wijze: een buiging om de voeten even aan te raken. Ik had het al vaker gezien, op stations als familieleden afscheid namen. Een mooi en ontroerend gebaar (maar ik voelde me wel een beetje opgelaten).

Ayodhya is de plaats waar de god Ram (de 7e avatar -incarnatie- van Vishnu) geboren is. Hij is de hoofdpersoon uit de Ramanya.

Op de ‘geboorteplek’ stond ooit een tempel (is het verhaal) en in de middeleeuwen is daar een moskee opgebouwd: de Babi Masjid moskee. Deze is in 1992 door fanatieke Hindoes afgebroken, (mede door directe bemoeienis van de BJP) met grote onrusten en vele doden tot gevolg. Sindsdien heet het ‘the Ayodhya dispute’. De tempel is nog niet ‘herbouwd’. Er vinden nog steeds rechtszaken plaats en als de rechters verstandig zijn, komt de eerstkomende uitspraak na 13 april (de geboortedag van Ram) en na de verkiezingen.

Het Ayodhya dispute is politiek, historisch en sociaal-religieus en speelt een grote rol in India en in de komende verkiezingen.

Hier bezoekt Priyanka Gandhi (kleindochter van Indira) de Hanumantempel in Ayodhya. Ook de leiders van de seculiere Comgrespartij bezoeken nu tijdens hun verkiezingsbezoeken de tempels en bidden er.

De Hanumantempel vandaag.

Hanuman is de apengod. Apen spelen een belangrijke rol in de verhalen. Zoals de Boeddha honing van de apen kreeg, zo won Ram de strijd tegen het kwaad dankzij de apen.

Apen zijn overal aanwezig in Ayodhya, als beeld en in natura.

Er wordt ontzettend schoongemaakt, dwz (alleen) de belangrijke plaatsen, zoals de Ghats, de trappen waarlangs de pelgrims naar de rivier gaan om te baden. Ayodhya is 1 van de 7 heilige plaatsen, wie hier gebaad heeft gaat bij sterven rechtstreeks naar de hemel.

Het daadwerkelijke feest is pas over 5 dagen, het stadje loopt vol, de trappen zijn schoon en tot nu toe heeft er hier nog niemand gebaad.

Zelfs het kroos (of wat daar voor doorgaat) wordt uit het water gehaald. Soms betrap ik mezelf op de angstige gedachte ‘als Modi hier maar niet als verkiezingsstunt komt baden’, zo wonderbaarlijk schoon wordt het.

In verband met de politiek-religieuze spanningen is er een enorme legermacht aanwezig. Hier bij de toegang tot de ghats. Mijn reisgids schrijft dat een bezoek vanuit Israel aan de Gazastrook eenvoudiger is dan een bezoek aan de Ramtempel dus die sla ik maar over. Inmiddels sta ik alweer wel met de soldaten op allerlei ‘selfies’.

Ik lees hier ‘the Hindus, an alternative history’ door Wendy Doniger. Zij heeft weer een andere invalshoek: de feministische. in dit boek besteedt ze uitgebreid aandacht aan de rol van Sita, de vrouw van Ram. Wendy Doniger is een Amerikaanse Indologe die diverse boeken over het Hindoeisme geschreven heeft. Ze is 1 van de ‘deskundigen’. En ja….. de conservatieve Hindoe’s, de brahmanen, en de BJP die zijn het natuurlijk niet met haar eens. Er schijnt een Hindoeistische fatwa over haar te zijn uitgesproken. Ze lijkt me niet het type dat daar wakker van ligt.

Het is een genot haar boeken te lezen. Ze weet waar ze het over heeft, schrijft met humor, zet alles in een groter verband en citeert regelmatig bv literaire schrijvers, waarmee ze tegelijkertijd hun visie geeft en van commentaar voorziet.

Ik wil deze stad meer recht doen dan ‘er op doorreis’ zijn, dus ik was er een dag extra, nauwelijks meer eigenlijk.

Hier in Patna kan ik voor de laatste keer de Ganges zien, dus ik begon vandaag met een wandeling langs de Ganges. Langs de oever is een soort wandelpromenade aangelegd met trappen naar beneden voor de mensen die willen baden.

De geboorte van India

De Ganges is, ofschoon hij ontspringt uit de voet van Vishnu

en dan door het haar van Shiva stroomt,

geen oude stroom.

De Geologie, die voorbij religie kijkt,

weet van een tijd waarin noch de rivier,

noch de Himalayas die haar bestaan voedde,

bestonden.

Een tijd waarin een oceaan over de heilige plaatsen stroomde.

De bergen rezen op. En met het gruis dat van de bergen stroomde

slibte de oceaan dicht.

De goden namen hun plaats in en smeedden samen met de rivier een plan.

En het India, dat wij geen momument noemen

kwam tot leven. (E.M. Foster)

Dit is een ‘mooi’ plaatje van de Ganges. Al wandelend had ik dit uitzicht:

Deze mensen vullen hun fles met heilig water (hoop ik, dit drinkend lijkt me regelrechte zelfmoord, maar je weet maar nooit) bij een brug/bypas road in aanbouw.

Ik was op weg naar de oude opiumfabriek, die hier nog moet staan. En hij stond er, ik mocht een snelle blik op het gebouw werpen (inmiddels is het een overheidsgebouw) maar fotograferen mocht echt niet. Er staat een gevangenis tegenover.

De 7 km terug naar het centrum ben ik met een tuktuk gegaan, dwars door een ‘gewone wijk’. Het vlees van de slager hing hier weer boven het riool, de chapatis werden op straat gerold en gebakken en de kapper deed er zijn werk.

Hier in deze buurt was het het India van 10 jaar geleden. Ik ben benieuwd of met de economische vooruitgang iedereen in gelijke mate ‘vooruit’ gaat. Ik ben bang van niet. De enorme kloof die er al was tussen arm en rijk is alleen maar groter geworden. Er is wel een middenklasse bij gekomen, een grote groep voor wie het veel beter gaat, maar de armsten? Zijn hun levensomstandigheden verbeterd? Kan dit? Is stijgen voor hen sowieso mogelijk?

15 Jaar geleden schrok ik hier van de enorm lange troosteloze rij fietsriksha’s langs de kant van de straat. Dat zie je nu niet meer. Maar er rijden veel meer lege fietsriksha’s dan volle en het zijn er nog steeds zo ontzettend veel.

In het centrum heb ik de Golghar bezocht, een bizar gebouw. Golghar betekent letterlijk ‘rond gebouw’ en rond is het. Het is in 1786 door de Engelsen gebouwd voor de graanopslag. Alle boeken adviseerden me dringend naar boven te gaan voor het uitzicht, maar dit kon niet meer. Erin kon wel. Langs de kant stond een rij stoelen, mij werd de laatste stoel geadviseerd, daar hing een koptelefoon. Op de muur werd de geschiedenis van Patna in laserstralen geprojecteerd. Via de koptelefoon kon ik alles in het Engels volgen.

Bovenin gaat de trap aan de achterkant weer door naar beneden. Zo konden de arbeiders met een zak graan omhoog lopen, het graan in de ruimte gooien en weer door naar beneden lopen.

Tenslotte ben ik naar het Biharmuseum gegaan, waar ik van het gebouw helaas geen foto heb gemaakt. Het is een modern gebouw, prachtig ingericht, met een schitterende collectie: moderne kunst, de Bihar-diaspora, regionale kunst en oude beelden.

Er was ook een tijdelijke tentoonstelling met werk van Himmat Shah:

Under the vastness of the sky.

En wat te denken van het India, waar in het museum deze koe staat:

Terug bij het hotel was het weer een drukte van belang.

’s Avonds reed er een ambulance voorbij, een verbouwde oude stadbus. Voor elke ‘portemonnee’ is er een ziekenhuis. Deze ambulance zag er weer te erg uit om een foto te maken. De armen hebben hier nog zo’n lange, lange weg te gaan.

ik ga straks met de trein naar Ayodhya en zit in de lobby dit bericht bij te werken. Voorbij me loopt een groepje mannen. De laatste heeft een tuigje om (het zit strak gespannen om zijn buik). Ik kijk ‘ns goed. Ja er zit een pistool in het tuigje. ‘Good morning’ zegt de man. Tja.

Tijd om weer verder te gaan.

Zo beginnen de zinnen van de Hartsutra, waarin de Boeddha tot Shariputra, zijn beste leerling spreekt.

De Boeddha, Shariputra, en vele volgelingen bezochten vaak Rajgir en Nalanda.

Ver na hun dood werd er tussen 415 en 465 in Nalanda een grote universiteit gesticht. Het was het intellectuele, kloppend hart van het Boeddhisme. Op haar hoogtepunt studeerden er 10.000 studenten o.l.v. 9000 leraren. De beide hoofdstromingen van het Boeddhisme werden er onderwezen en er vonden vrije diskussies plaats met Jainisten en Hindoes. De gebouwen, kloosters en tempels zijn in 1193 verwoest bij de Islamitische invasie en dit luidde het verval van het Boeddhisme in India in.

Een tempel.

De resten van een klooster.

Een prachtige rij bodhisattva’s langs de rand van een tempel.

Bij de opgravingen staat een museum met een wonderschone collectie.

Alleen om even te laten zien hoe groot dit beeld is:

Nagarjunja was 1 van de belangrijkste filosofen die aan de universiteit doceerde en studeerde. hij bezorgde Nalanda veel faam. Hij was de grondlegger van het Mahayana Boeddhisme (dat van de middenweg), dat zich later naar China en Japan verspreidde.

Ook in de tekst met uitleg (bij de aandoenlijke 7) werd de zij-vorm gebruikt.

Rajgir

Rajgir is 1 van de oudste steden in dit gebied. (daar is echter erg weinig van over) Hier zou het eerste Boeddhistische concilie gehouden zijn, kort na het overlijden van de Boeddha. Het plaatsje is omringd door heuvels, die allen heilig zijn. (Boeddha, Jain, Hindoe, ieder heeft een heuvel)

De Grdhrakuta (‘Gierenpiek’) is 1 van de heiligste Boeddhistische plekken. Hier heeft de Boeddha 12 jaar na zijn verlichting de ‘2de draaiing van het wiel’ in beweging gezet (door het uitspreken -en uitleggen- van de belangrijkste sutra’s).

Het is een mooie, stille plek die vol hangt met gebedsvlaggetjes.

De grot links, waar Sariputa gemediteerd zou hebben is met bladgoud volgeplakt.

Een (vooral voor China en Japan) belangrijke leerrede: de Lotussutra zou hij hier hebben uitgesproken.

Op de top van de heuvel staat een Japanse vredespagode, de 22ste! En allemaal dus hetzelfde. De pagodes zijn gewijd aan de wereldvrede en zijn gebouwd n.a.v. de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki.

Het was geen klim naar boven, want ik ben met de stoeltjeslift gegaan.

Via de ‘Gierenpiek’ ben ik naar beneden gelopen, waar de tonga op me stond te wachten.

Tegen de avond ging het weer terug naar Rajgir. Met (soms) alleen maar het geluid van de paardenhoeven op het asfalt en de belletjes van de tonga. Dit was mijn uitzicht.

In ‘Passage to India’ beschrijft Foster de kale, gepolijste granieten wanden van de grotten als ‘zachter en stiller’ dan roerloos water.

Dit is de derde keer dat ik een poging waag deze grotten te bezoeken. De eerste keer durfde ik niet. In de gidsen stonden (en staan) veel waarschuwingen ivm bendes en gewapende overvallen onderweg. De 2e keer had ik vanuit Sarnath een taxi geregeld Om via de grotten naar Patna te rijden. Alles 20 keer doorgesproken enz. We passeerden het plaatselijke anwb bord en de chauffeur reed door. Hij was niet te vermurwen. En nu heb ik via het hotel wederom een auto geregeld en de ‘overeenkomst’ net niet schriftelijk vast laten leggen, maar het scheelde niet veel.

De grotten zijn waarschijnlijk de oudste uit rotsen gehakte grotten. De laatste 10 km er naar toe worden door de gids beschreven als ‘de slechtste weg uit India’.

uit de gids: Orientatie: ‘Het pad begint naast de parkeerplaats, naast het desolate en bijna lege museum en je moet een gids zien te vinden – voor deze ene keer essentieel, want hij heeft de sleutel van de grotten en een lamp’.

Nadat ik was uitgestapt en me tegen de zon had gewapend bood zich gelukkig al snel een man aan met een lamp. Hij zou me de grotten laten zien. Bij de eerste grot bleek dat zich daar de man met de sleutels ophield, de grotten werden met een enorme stellage afgesloten.

Hier sta ik in mijn Benazir Boettho outlook (de lipstick is gesmolten en ze droeg waarschijnlijk andere schoenen) bij het hek voor de eerste grot.

De grotten hebben inderdaad prachtig gladde wanden. Alle kenmerken hiervan zijn uitgebreid door de gids besproken. In de film komt een bepaald geluid voor. Dit was waarschijnlijk de echo. Ook deze werd herhaaldelijk gedemonstreerd.

Tenslotte wilden beide mannen betaald krijgen. Voor de sleutel en voor de lamp! Ik had hiervoor (1 biljet van) 200 rupees al uit mijn portemonnee gepakt. Ze moesten het maar delen. Voor de lunch waren er colddrinks en er stond een bord met samosa’s die er niet uit zagen alsof ze recentelijk gebakken waren.

Ik heb de chauffeur weer wakker gemaakt die onder de enigste boom lag te slapen en we zijn verder gereden naar Rajgir. Lunchen!

De Howrah-brug

Ik ben met de nachttrein uit Kolkata vertrokken en het station staat op de andere oever van de Hoogly rivier. Het was heel bijzonder om ’s avonds over die enorm lange, prachtige brug te rijden.

Patna

Patna is de hoofdstad van Bihar, de armste deelstaat van India. Toen ik hier de eerste keer was trokken de ossen de ploegen op de akkers, 10 jaar later waren het traktors. En ieder jaar opnieuw tijdens de monsoon overstroomt een groot gedeelte van het land en moet alles weer vanaf de grond worden opgebouwd.

Bihar is ook de deelstaat waar de contract arbeiders in Suriname vandaan werden gehaald (toen de slavernij was afgeschaft), het zijn de voorouders van de Hindoestaanse Surinamers.

Anil Ramdas was 1 van hen, hij heeft Bihar en het dorp van zijn voorouders enkele keren bezocht en stichtte er een school. Ik heb hem nog een tijd hierbij financieel gesteund. Na zijn dood is alles in het slob geraakt.

In zijn colums in de nrc schreef hij ook veel over E.M. Forster, die Patna bezocht heeft. ‘A passage to India’ speelt hier. Zijn informatie klopte bij nader inzien niet helemaal, zo heb ik hier ooit in de bloedhitte lopen zoeken naar ‘de moskee van mrs. Moore’ uit die film. (mrs. Moore, zo prachtig gespeeld door Peggy Ashcroft). Die moskee blijkt dus helemaal niet in Patna te staan.

En nu ga ik op zoek naar de Barabar caves, waar een sleutelscene uit de film zich afspeelt.

Bihar grenst in het noorden aan Nepal en het grensgebied van beide landen is het land van de Boeddha: hier is hij geboren, heeft hij rondgereisd, heeft hij de verlichting bereikt en is hij uiteindelijk gestorven. Een aantal belangrijke plaatsen heb ik al eens uitgebreid bezocht, maar niet allemaal, de losse eindjes, daar wil ik nu naar toe.

Het Patna museum

Het museum is gesticht in 1912. Er staat nog een buste van de stichter in de hal. In het museum zijn diverse afdelingen: met Nepalees brons, met moderne kunst, met tanka’s, (een Indiase monnik is 100 jaar geleden op pelgrimstocht naar Nepal gegaan en heeft daar prachtige tanka’s verzameld en deze aan het museum geschonken) en een zoologische afdeling met opgezette dieren. Voor elk wat wils dus.

Ik wilde in Kolkata twee galerien met moderne kunst bezoeken, maar helaas waren beide gesloten. Maar hier kon ik gelukkig o.a. deze werken bekijken:

Champaran 1917. (In Champaran vond de eerste grote opstand plaats tegen de opiumteelt die de Engelsen de boeren in Bihar oplegden, zonder dat daar een redelijke betaling tegenover stond)

Zonder titel (er waren veel werken zonder titel, dit begrijp ik. Ook ik vind het vaak moeilijk de juiste woorden te vinden).

Het belangrijkste eigendom van het museum is deze relikwie van de Boeddha:

Het bevat: een schelp, enkele kralen, een gouden blaadje, een munt, enige aarde en iets waarvan men denkt dat het de as van het gecremeerde lichaam van de Boeddha is. Volgens Boeddhistische heilige teksten werd de as in 8 delen verdeeld en 1 deel hiervan werd (bijna 2500 jaar geleden) naar de heersers van Vaishali gestuurd.

Vaishali

Zodra je de stad uit bent, ben je op het arme platteland.

Vaishali is de plaats waar 1 van de 8 grote gebeurtenissen uit het leven ven de Boeddha, die er vaak verbleef, plaatsvond. Deze belangrijke gebeurtenis zou volgens de verhalen…. zijn geweest dat een aapje de Boeddha een bedelnap met honing gaf.

Toen hij de stad voor de laatste keer verliet keek hij met ‘een olifantenblik’ om en zei dat hij de laatste keer naar Vaishali had gekeken. (hij zou daarna snel sterven)

Er staan diverse stupa’s in Vaishali die in de verschillende gidsen soms verschillende betekenissen krijgen.

Wellicht is dit de stupa gebouwd op de plek waar de Boeddha de honing van de aapjes kreeg.

De leeuwen-pilaar is er later door keizer Ashoka (de enige Boeddhistische keizer) neer gezet.

Dit is de belangrijkste plek, hier zou de de urn met relikwien begraven hebben gelegen.

Op alle belangrijke Boeddhistische plaatsen is er door Japan een ‘Vredesstupa’ neergezet. Telkens precies dezelfde.

Onderweg naar de ‘leeuwenpilaar’ werd ik door een auto onderschept met een ontzettend aardig echtpaar met chauffeur. ‘It is much too hot to walk, please come in the car’. Het was inderdaad heet en ik heb dit aanbod blij met beide handen aangenomen. Het was een echtpaar uit Patna (zij doceert economie aan de universiteit, hij is een gepensioneerde bankier) dat regelmatig de bezienswaardigheden uit de omgeving bezoekt. Wat een heerlijke ruime belangstelling. Ze spraken erg goed Engels en we hebben de rest van de dag met elkaar doorgebracht.

Dit gebied is voor de 3 godsdiensten van India belangrijk: een gedeelte uit de Mahabaratha en de Ramayana speelt hier, de Boeddha heeft hier veel gereisd en een belangrijke Jain is hier geboren.

Hier staat het echtpaar (rechts) in een Jaintempel voor het beeld van Mahavira. (1 van de stichters van het Jainisme.

De tas. In haar tas had ze rijst-wafels want ze wilde afvallen. Voordat ze een wafel nam, at ze een pakje chips, en daarna ook. Dat schoot op.

De kurta komt uit Gujarat. We hebben uitgebreid over de prachtige stoffen aldaar gesproken.

Zo heet het boek met brieven en aquarellen van Charlotte Cunning. Ze was de vrouw van de eerste onderkoning en vriendin van koningin Victoria (aan wie ze die brieven schreef). Als haar man op pad was schilderde zij de bloemen en planten en het dagelijks leven in het India uit die tijd.

En ze werd verleid door India, ze ging ervan houden, dat spreekt uit het boek. Het was 1 van de eerste boeken die ik over India kocht.

Ze maakte vier grote reizen door het land en haar werk wordt in het Victoria en Albert museum bewaard. Ze woonde er slechts 5 jaar en stierf op 44 jarige leeftijd aan de malaria vlak voordat ze weer naar Engeland terug zou keren.

Dit is de Saint Johns kerk, waar een memorial voor haar staat.

(Een wanstaltig ding, maar ik wil het toch (laten) zien)

Haar man moest ook de ‘The mutiny’, de Eerste Onafhankelijkheidsoorlog zoals het hier heet, tegen de Britse overheersing neerslaan. Over de manier waarop hij dit deed zijn de meningen verdeeld.

Het centrum staat vol met prachtige koloniale gebouwen, die stap voor stap gerenoveerd worden.

Dit is nog maar een klein gedeelte van het ‘Writers building’, het gebouw waar de klerken van de Oost Indische Compagnie in werkten. Op het dak staan vier beeldengroepen die de Wetenschap, de Landbouw, de Handel en de Justitie voorstellen.

Vandaag heb ik allereerst het Parkstreet cemetry bezocht (het lag op de route). Dit is het oudste Engelse kerkhof in India en als je daar zo rondloopt: ‘mijn hemeltje wat stierven ze allemaal jong’. Er is een Indiaas spreekwoord uit die tijd dat zegt dat de Engelsen maar ‘twee monsoons meegaan’.

Bij de ingang ligt een afstudeerscriptie (‘koloniale kerkhoven’) ter informatie. Het kerkhof wordt nog steeds onderhouden en sommige graven zijn geadopteerd door Indiase organisaties.

Ter illustratie:

Dit is het grafmonument van ‘de beroemde’ Rose Aylmer (nog nooit van gehoord). De dichter Walter Savage (ook beroemd maar mij ook onbekend) schreef een prachtig (de engelse reisgids is een beetje chauvinistisch) gedicht over haar en dit gedicht staat op het monument (maar is onleesbaar). Rose stierf aan een overdosis ananas……. en het monument lijkt op de vorm van een ananas (zoals men die in India schilt). Het monument is geadopteerd door de turnvereniging uit Kolkata.

Hierna ben ik naar Collegestreet gegaan, een straat met de universiteit, diverse hogescholen en ziekenhuizen, allemaal bij elkaar. De stoep van deze lange straat is aan beide kanten volgebouwd met boekstalletjes. De man achter het tafeltje vult formulieren, (tegen betaling uiteraard) in. Het gaat waarschijnlijk om intake formulieren voor het ziekenhuis. En hij kan ook voor je typen.

In deze straat staat ook het Indian Coffeehouse. Hier was ik 15 jaar geleden ook met twee Fransen (die nauwelijks Engels spraken). We hadden een taxi gehuurd die ons de hele dag langs alle bezienswaardigheden zou rijden. ik zou de volgende dag vertrekken en ik was doodziek. Ik had de dag ervoor 3 dingen gegeten/gedronken die in dit land dus niet handig zijn en ik slikte elke 2 uur een immodiumpil (een sterk anti diarree middel). In dit koffiehuis heb ik toen ontzettend zitten zweten van de koorts. Ik wilde naar bed. En die Fransen wilden nog een kopje koffie. Cafe au lait!

Nou ja, ik wilde het vandaag dus overdoen. En heb nu zelf 2 kopjes koffie gedronken. Met melk!

Tenslotte heb ik de botanische tuin bezocht. De tuin is in 1786 aangelegd en heeft sindsdien niet erg veel onderhoud gekend. Dat zou ook wel een investering zijn, want de tuin is erg groot. Maar toch…… er zijn erg mooie botanische tuinen in India. Bij de ingang werd de inhoud van alle tassen op plastic gecontroleerd, dit mocht echt de tuin niet in. In de tuin zelf reden de parkwachters op brommers rond. (Maar ja, die zijn niet van plastic)

Het was heerlijk wandelen tussen het groen en de vogels weer te horen fluiten.

Laat ik maar eindigden met Koningin Victoria. In haar naam is hier veel gebeurd. Ofschoon ze zelf nooit in India is geweest en toch allang ‘uit beeld is’, staan er nog overal standbeelden van haar. Dit is het pompeuze (‘imposante’ zegt de gids) Queen Victoria Memorial. (Ook weer slechts een gedeelte…..)