Auteur: Marga van Ree

Ik wil deze stad meer recht doen dan ‘er op doorreis’ zijn, dus ik was er een dag extra, nauwelijks meer eigenlijk.

Hier in Patna kan ik voor de laatste keer de Ganges zien, dus ik begon vandaag met een wandeling langs de Ganges. Langs de oever is een soort wandelpromenade aangelegd met trappen naar beneden voor de mensen die willen baden.

De geboorte van India

De Ganges is, ofschoon hij ontspringt uit de voet van Vishnu

en dan door het haar van Shiva stroomt,

geen oude stroom.

De Geologie, die voorbij religie kijkt,

weet van een tijd waarin noch de rivier,

noch de Himalayas die haar bestaan voedde,

bestonden.

Een tijd waarin een oceaan over de heilige plaatsen stroomde.

De bergen rezen op. En met het gruis dat van de bergen stroomde

slibte de oceaan dicht.

De goden namen hun plaats in en smeedden samen met de rivier een plan.

En het India, dat wij geen momument noemen

kwam tot leven. (E.M. Foster)

Dit is een ‘mooi’ plaatje van de Ganges. Al wandelend had ik dit uitzicht:

Deze mensen vullen hun fles met heilig water (hoop ik, dit drinkend lijkt me regelrechte zelfmoord, maar je weet maar nooit) bij een brug/bypas road in aanbouw.

Ik was op weg naar de oude opiumfabriek, die hier nog moet staan. En hij stond er, ik mocht een snelle blik op het gebouw werpen (inmiddels is het een overheidsgebouw) maar fotograferen mocht echt niet. Er staat een gevangenis tegenover.

De 7 km terug naar het centrum ben ik met een tuktuk gegaan, dwars door een ‘gewone wijk’. Het vlees van de slager hing hier weer boven het riool, de chapatis werden op straat gerold en gebakken en de kapper deed er zijn werk.

Hier in deze buurt was het het India van 10 jaar geleden. Ik ben benieuwd of met de economische vooruitgang iedereen in gelijke mate ‘vooruit’ gaat. Ik ben bang van niet. De enorme kloof die er al was tussen arm en rijk is alleen maar groter geworden. Er is wel een middenklasse bij gekomen, een grote groep voor wie het veel beter gaat, maar de armsten? Zijn hun levensomstandigheden verbeterd? Kan dit? Is stijgen voor hen sowieso mogelijk?

15 Jaar geleden schrok ik hier van de enorm lange troosteloze rij fietsriksha’s langs de kant van de straat. Dat zie je nu niet meer. Maar er rijden veel meer lege fietsriksha’s dan volle en het zijn er nog steeds zo ontzettend veel.

In het centrum heb ik de Golghar bezocht, een bizar gebouw. Golghar betekent letterlijk ‘rond gebouw’ en rond is het. Het is in 1786 door de Engelsen gebouwd voor de graanopslag. Alle boeken adviseerden me dringend naar boven te gaan voor het uitzicht, maar dit kon niet meer. Erin kon wel. Langs de kant stond een rij stoelen, mij werd de laatste stoel geadviseerd, daar hing een koptelefoon. Op de muur werd de geschiedenis van Patna in laserstralen geprojecteerd. Via de koptelefoon kon ik alles in het Engels volgen.

Bovenin gaat de trap aan de achterkant weer door naar beneden. Zo konden de arbeiders met een zak graan omhoog lopen, het graan in de ruimte gooien en weer door naar beneden lopen.

Tenslotte ben ik naar het Biharmuseum gegaan, waar ik van het gebouw helaas geen foto heb gemaakt. Het is een modern gebouw, prachtig ingericht, met een schitterende collectie: moderne kunst, de Bihar-diaspora, regionale kunst en oude beelden.

Er was ook een tijdelijke tentoonstelling met werk van Himmat Shah:

Under the vastness of the sky.

En wat te denken van het India, waar in het museum deze koe staat:

Terug bij het hotel was het weer een drukte van belang.

’s Avonds reed er een ambulance voorbij, een verbouwde oude stadbus. Voor elke ‘portemonnee’ is er een ziekenhuis. Deze ambulance zag er weer te erg uit om een foto te maken. De armen hebben hier nog zo’n lange, lange weg te gaan.

ik ga straks met de trein naar Ayodhya en zit in de lobby dit bericht bij te werken. Voorbij me loopt een groepje mannen. De laatste heeft een tuigje om (het zit strak gespannen om zijn buik). Ik kijk ‘ns goed. Ja er zit een pistool in het tuigje. ‘Good morning’ zegt de man. Tja.

Tijd om weer verder te gaan.

Zo beginnen de zinnen van de Hartsutra, waarin de Boeddha tot Shariputra, zijn beste leerling spreekt.

De Boeddha, Shariputra, en vele volgelingen bezochten vaak Rajgir en Nalanda.

Ver na hun dood werd er tussen 415 en 465 in Nalanda een grote universiteit gesticht. Het was het intellectuele, kloppend hart van het Boeddhisme. Op haar hoogtepunt studeerden er 10.000 studenten o.l.v. 9000 leraren. De beide hoofdstromingen van het Boeddhisme werden er onderwezen en er vonden vrije diskussies plaats met Jainisten en Hindoes. De gebouwen, kloosters en tempels zijn in 1193 verwoest bij de Islamitische invasie en dit luidde het verval van het Boeddhisme in India in.

Een tempel.

De resten van een klooster.

Een prachtige rij bodhisattva’s langs de rand van een tempel.

Bij de opgravingen staat een museum met een wonderschone collectie.

Alleen om even te laten zien hoe groot dit beeld is:

Nagarjunja was 1 van de belangrijkste filosofen die aan de universiteit doceerde en studeerde. hij bezorgde Nalanda veel faam. Hij was de grondlegger van het Mahayana Boeddhisme (dat van de middenweg), dat zich later naar China en Japan verspreidde.

Ook in de tekst met uitleg (bij de aandoenlijke 7) werd de zij-vorm gebruikt.

Rajgir

Rajgir is 1 van de oudste steden in dit gebied. (daar is echter erg weinig van over) Hier zou het eerste Boeddhistische concilie gehouden zijn, kort na het overlijden van de Boeddha. Het plaatsje is omringd door heuvels, die allen heilig zijn. (Boeddha, Jain, Hindoe, ieder heeft een heuvel)

De Grdhrakuta (‘Gierenpiek’) is 1 van de heiligste Boeddhistische plekken. Hier heeft de Boeddha 12 jaar na zijn verlichting de ‘2de draaiing van het wiel’ in beweging gezet (door het uitspreken -en uitleggen- van de belangrijkste sutra’s).

Het is een mooie, stille plek die vol hangt met gebedsvlaggetjes.

De grot links, waar Sariputa gemediteerd zou hebben is met bladgoud volgeplakt.

Een (vooral voor China en Japan) belangrijke leerrede: de Lotussutra zou hij hier hebben uitgesproken.

Op de top van de heuvel staat een Japanse vredespagode, de 22ste! En allemaal dus hetzelfde. De pagodes zijn gewijd aan de wereldvrede en zijn gebouwd n.a.v. de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki.

Het was geen klim naar boven, want ik ben met de stoeltjeslift gegaan.

Via de ‘Gierenpiek’ ben ik naar beneden gelopen, waar de tonga op me stond te wachten.

Tegen de avond ging het weer terug naar Rajgir. Met (soms) alleen maar het geluid van de paardenhoeven op het asfalt en de belletjes van de tonga. Dit was mijn uitzicht.

In ‘Passage to India’ beschrijft Foster de kale, gepolijste granieten wanden van de grotten als ‘zachter en stiller’ dan roerloos water.

Dit is de derde keer dat ik een poging waag deze grotten te bezoeken. De eerste keer durfde ik niet. In de gidsen stonden (en staan) veel waarschuwingen ivm bendes en gewapende overvallen onderweg. De 2e keer had ik vanuit Sarnath een taxi geregeld Om via de grotten naar Patna te rijden. Alles 20 keer doorgesproken enz. We passeerden het plaatselijke anwb bord en de chauffeur reed door. Hij was niet te vermurwen. En nu heb ik via het hotel wederom een auto geregeld en de ‘overeenkomst’ net niet schriftelijk vast laten leggen, maar het scheelde niet veel.

De grotten zijn waarschijnlijk de oudste uit rotsen gehakte grotten. De laatste 10 km er naar toe worden door de gids beschreven als ‘de slechtste weg uit India’.

uit de gids: Orientatie: ‘Het pad begint naast de parkeerplaats, naast het desolate en bijna lege museum en je moet een gids zien te vinden – voor deze ene keer essentieel, want hij heeft de sleutel van de grotten en een lamp’.

Nadat ik was uitgestapt en me tegen de zon had gewapend bood zich gelukkig al snel een man aan met een lamp. Hij zou me de grotten laten zien. Bij de eerste grot bleek dat zich daar de man met de sleutels ophield, de grotten werden met een enorme stellage afgesloten.

Hier sta ik in mijn Benazir Boettho outlook (de lipstick is gesmolten en ze droeg waarschijnlijk andere schoenen) bij het hek voor de eerste grot.

De grotten hebben inderdaad prachtig gladde wanden. Alle kenmerken hiervan zijn uitgebreid door de gids besproken. In de film komt een bepaald geluid voor. Dit was waarschijnlijk de echo. Ook deze werd herhaaldelijk gedemonstreerd.

Tenslotte wilden beide mannen betaald krijgen. Voor de sleutel en voor de lamp! Ik had hiervoor (1 biljet van) 200 rupees al uit mijn portemonnee gepakt. Ze moesten het maar delen. Voor de lunch waren er colddrinks en er stond een bord met samosa’s die er niet uit zagen alsof ze recentelijk gebakken waren.

Ik heb de chauffeur weer wakker gemaakt die onder de enigste boom lag te slapen en we zijn verder gereden naar Rajgir. Lunchen!

De Howrah-brug

Ik ben met de nachttrein uit Kolkata vertrokken en het station staat op de andere oever van de Hoogly rivier. Het was heel bijzonder om ’s avonds over die enorm lange, prachtige brug te rijden.

Patna

Patna is de hoofdstad van Bihar, de armste deelstaat van India. Toen ik hier de eerste keer was trokken de ossen de ploegen op de akkers, 10 jaar later waren het traktors. En ieder jaar opnieuw tijdens de monsoon overstroomt een groot gedeelte van het land en moet alles weer vanaf de grond worden opgebouwd.

Bihar is ook de deelstaat waar de contract arbeiders in Suriname vandaan werden gehaald (toen de slavernij was afgeschaft), het zijn de voorouders van de Hindoestaanse Surinamers.

Anil Ramdas was 1 van hen, hij heeft Bihar en het dorp van zijn voorouders enkele keren bezocht en stichtte er een school. Ik heb hem nog een tijd hierbij financieel gesteund. Na zijn dood is alles in het slob geraakt.

In zijn colums in de nrc schreef hij ook veel over E.M. Forster, die Patna bezocht heeft. ‘A passage to India’ speelt hier. Zijn informatie klopte bij nader inzien niet helemaal, zo heb ik hier ooit in de bloedhitte lopen zoeken naar ‘de moskee van mrs. Moore’ uit die film. (mrs. Moore, zo prachtig gespeeld door Peggy Ashcroft). Die moskee blijkt dus helemaal niet in Patna te staan.

En nu ga ik op zoek naar de Barabar caves, waar een sleutelscene uit de film zich afspeelt.

Bihar grenst in het noorden aan Nepal en het grensgebied van beide landen is het land van de Boeddha: hier is hij geboren, heeft hij rondgereisd, heeft hij de verlichting bereikt en is hij uiteindelijk gestorven. Een aantal belangrijke plaatsen heb ik al eens uitgebreid bezocht, maar niet allemaal, de losse eindjes, daar wil ik nu naar toe.

Het Patna museum

Het museum is gesticht in 1912. Er staat nog een buste van de stichter in de hal. In het museum zijn diverse afdelingen: met Nepalees brons, met moderne kunst, met tanka’s, (een Indiase monnik is 100 jaar geleden op pelgrimstocht naar Nepal gegaan en heeft daar prachtige tanka’s verzameld en deze aan het museum geschonken) en een zoologische afdeling met opgezette dieren. Voor elk wat wils dus.

Ik wilde in Kolkata twee galerien met moderne kunst bezoeken, maar helaas waren beide gesloten. Maar hier kon ik gelukkig o.a. deze werken bekijken:

Champaran 1917. (In Champaran vond de eerste grote opstand plaats tegen de opiumteelt die de Engelsen de boeren in Bihar oplegden, zonder dat daar een redelijke betaling tegenover stond)

Zonder titel (er waren veel werken zonder titel, dit begrijp ik. Ook ik vind het vaak moeilijk de juiste woorden te vinden).

Het belangrijkste eigendom van het museum is deze relikwie van de Boeddha:

Het bevat: een schelp, enkele kralen, een gouden blaadje, een munt, enige aarde en iets waarvan men denkt dat het de as van het gecremeerde lichaam van de Boeddha is. Volgens Boeddhistische heilige teksten werd de as in 8 delen verdeeld en 1 deel hiervan werd (bijna 2500 jaar geleden) naar de heersers van Vaishali gestuurd.

Vaishali

Zodra je de stad uit bent, ben je op het arme platteland.

Vaishali is de plaats waar 1 van de 8 grote gebeurtenissen uit het leven ven de Boeddha, die er vaak verbleef, plaatsvond. Deze belangrijke gebeurtenis zou volgens de verhalen…. zijn geweest dat een aapje de Boeddha een bedelnap met honing gaf.

Toen hij de stad voor de laatste keer verliet keek hij met ‘een olifantenblik’ om en zei dat hij de laatste keer naar Vaishali had gekeken. (hij zou daarna snel sterven)

Er staan diverse stupa’s in Vaishali die in de verschillende gidsen soms verschillende betekenissen krijgen.

Wellicht is dit de stupa gebouwd op de plek waar de Boeddha de honing van de aapjes kreeg.

De leeuwen-pilaar is er later door keizer Ashoka (de enige Boeddhistische keizer) neer gezet.

Dit is de belangrijkste plek, hier zou de de urn met relikwien begraven hebben gelegen.

Op alle belangrijke Boeddhistische plaatsen is er door Japan een ‘Vredesstupa’ neergezet. Telkens precies dezelfde.

Onderweg naar de ‘leeuwenpilaar’ werd ik door een auto onderschept met een ontzettend aardig echtpaar met chauffeur. ‘It is much too hot to walk, please come in the car’. Het was inderdaad heet en ik heb dit aanbod blij met beide handen aangenomen. Het was een echtpaar uit Patna (zij doceert economie aan de universiteit, hij is een gepensioneerde bankier) dat regelmatig de bezienswaardigheden uit de omgeving bezoekt. Wat een heerlijke ruime belangstelling. Ze spraken erg goed Engels en we hebben de rest van de dag met elkaar doorgebracht.

Dit gebied is voor de 3 godsdiensten van India belangrijk: een gedeelte uit de Mahabaratha en de Ramayana speelt hier, de Boeddha heeft hier veel gereisd en een belangrijke Jain is hier geboren.

Hier staat het echtpaar (rechts) in een Jaintempel voor het beeld van Mahavira. (1 van de stichters van het Jainisme.

De tas. In haar tas had ze rijst-wafels want ze wilde afvallen. Voordat ze een wafel nam, at ze een pakje chips, en daarna ook. Dat schoot op.

De kurta komt uit Gujarat. We hebben uitgebreid over de prachtige stoffen aldaar gesproken.

Zo heet het boek met brieven en aquarellen van Charlotte Cunning. Ze was de vrouw van de eerste onderkoning en vriendin van koningin Victoria (aan wie ze die brieven schreef). Als haar man op pad was schilderde zij de bloemen en planten en het dagelijks leven in het India uit die tijd.

En ze werd verleid door India, ze ging ervan houden, dat spreekt uit het boek. Het was 1 van de eerste boeken die ik over India kocht.

Ze maakte vier grote reizen door het land en haar werk wordt in het Victoria en Albert museum bewaard. Ze woonde er slechts 5 jaar en stierf op 44 jarige leeftijd aan de malaria vlak voordat ze weer naar Engeland terug zou keren.

Dit is de Saint Johns kerk, waar een memorial voor haar staat.

(Een wanstaltig ding, maar ik wil het toch (laten) zien)

Haar man moest ook de ‘The mutiny’, de Eerste Onafhankelijkheidsoorlog zoals het hier heet, tegen de Britse overheersing neerslaan. Over de manier waarop hij dit deed zijn de meningen verdeeld.

Het centrum staat vol met prachtige koloniale gebouwen, die stap voor stap gerenoveerd worden.

Dit is nog maar een klein gedeelte van het ‘Writers building’, het gebouw waar de klerken van de Oost Indische Compagnie in werkten. Op het dak staan vier beeldengroepen die de Wetenschap, de Landbouw, de Handel en de Justitie voorstellen.

Vandaag heb ik allereerst het Parkstreet cemetry bezocht (het lag op de route). Dit is het oudste Engelse kerkhof in India en als je daar zo rondloopt: ‘mijn hemeltje wat stierven ze allemaal jong’. Er is een Indiaas spreekwoord uit die tijd dat zegt dat de Engelsen maar ‘twee monsoons meegaan’.

Bij de ingang ligt een afstudeerscriptie (‘koloniale kerkhoven’) ter informatie. Het kerkhof wordt nog steeds onderhouden en sommige graven zijn geadopteerd door Indiase organisaties.

Ter illustratie:

Dit is het grafmonument van ‘de beroemde’ Rose Aylmer (nog nooit van gehoord). De dichter Walter Savage (ook beroemd maar mij ook onbekend) schreef een prachtig (de engelse reisgids is een beetje chauvinistisch) gedicht over haar en dit gedicht staat op het monument (maar is onleesbaar). Rose stierf aan een overdosis ananas……. en het monument lijkt op de vorm van een ananas (zoals men die in India schilt). Het monument is geadopteerd door de turnvereniging uit Kolkata.

Hierna ben ik naar Collegestreet gegaan, een straat met de universiteit, diverse hogescholen en ziekenhuizen, allemaal bij elkaar. De stoep van deze lange straat is aan beide kanten volgebouwd met boekstalletjes. De man achter het tafeltje vult formulieren, (tegen betaling uiteraard) in. Het gaat waarschijnlijk om intake formulieren voor het ziekenhuis. En hij kan ook voor je typen.

In deze straat staat ook het Indian Coffeehouse. Hier was ik 15 jaar geleden ook met twee Fransen (die nauwelijks Engels spraken). We hadden een taxi gehuurd die ons de hele dag langs alle bezienswaardigheden zou rijden. ik zou de volgende dag vertrekken en ik was doodziek. Ik had de dag ervoor 3 dingen gegeten/gedronken die in dit land dus niet handig zijn en ik slikte elke 2 uur een immodiumpil (een sterk anti diarree middel). In dit koffiehuis heb ik toen ontzettend zitten zweten van de koorts. Ik wilde naar bed. En die Fransen wilden nog een kopje koffie. Cafe au lait!

Nou ja, ik wilde het vandaag dus overdoen. En heb nu zelf 2 kopjes koffie gedronken. Met melk!

Tenslotte heb ik de botanische tuin bezocht. De tuin is in 1786 aangelegd en heeft sindsdien niet erg veel onderhoud gekend. Dat zou ook wel een investering zijn, want de tuin is erg groot. Maar toch…… er zijn erg mooie botanische tuinen in India. Bij de ingang werd de inhoud van alle tassen op plastic gecontroleerd, dit mocht echt de tuin niet in. In de tuin zelf reden de parkwachters op brommers rond. (Maar ja, die zijn niet van plastic)

Het was heerlijk wandelen tussen het groen en de vogels weer te horen fluiten.

Laat ik maar eindigden met Koningin Victoria. In haar naam is hier veel gebeurd. Ofschoon ze zelf nooit in India is geweest en toch allang ‘uit beeld is’, staan er nog overal standbeelden van haar. Dit is het pompeuze (‘imposante’ zegt de gids) Queen Victoria Memorial. (Ook weer slechts een gedeelte…..)

Deze man werkt aan een beeld van Parvati (de vrouw van Shiva). Binnenkort wordt hier het Parvatifestival gevierd en in de wijk Kumartali, de wijk van de beeldenbouwers, wordt volop aan (veel) beelden van haar gewerkt.

Eerst wordt het geraamte van stro gemaakt en daarom heen wordt met klei uit de rivier het lichaam verder geboetseerd.

Er zijn heel grote, maar ook heel kleine beeldjes.

Allemaal Parvati’tjes die liggen te drogen in de zon. Daarna worden ze aangekleed.

Ieder zijn taak.

En dan zijn ze bijna klaar voor het feest. (Er moet alleen nog een ringetje door haar neus)

In India hebben beelden altijd een belangrijke rol in de godsdienstige beleving gespeeld. In elke tempel staan beelden en een beeld is hier niet alleen ‘een beeld’ maar het is ‘de god’.

In het Indian museum staan de beelden uit vroeger tijden. Met de samenstelling van de collectie is in 1814 begonnen en hiermee is het het oudste Aziatische museum.

Het museum heeft o.a. drie collecties die wereldberoemd zijn:

De Mathura collectie

Parvati (12e eeuw)

Scenes van (de feesten rond) de geboorte van de Buddha (2e eeuw)

Gedeeltes van het hekwerk van de Bharhut stupa (2e eeuw)

De stupa is in 1873 ontdekt door een Engelse archeoloog die het hekwerk en de poorten liet afbreken en de onderdelen naar het museum bracht. (De stupa zelf ligt er nu verwaarloosd en ontmanteld bij)

de Gandhara beelden (2e eeuw)

Deze zijn in de 19e eeuw in Pakistan en Afganistan opgegraven en op sommige beelden is duidelijk de Grieks- Romeinse invloed te zien.

Mumbai heeft de naam: een drukke, moeilijke stad te zijn voor buitenlanders, maar ik vind dat Kolkata deze naam meer verdient. Het is stad met veel armoede die overal zichtbaar, direct aanwezig is. Het lijkt wel of hier de tijd heeft stilgestaan. Ik schrok toen ik vanuit de taxi bij aankomst de eerste loop-riksha zag.

Ik slaap in een b&b midden in het centrum en deze is gevestigd op de 7e verdieping van een flat. Ik denk een yuppenflat. Toen ik gisteren aan kwam lopen en de bewakers vriendelijk begroette (‘Kent u me nog?’ ‘Ik ben geen vreemde hoor’ – je weet maar nooit, straks herkennen ze me niet) stapte er een jonge man uit een auto (met chauffeur) die ook naar de lift liep, de bewaker snelde vooruit om met een lichte buiging de knop van de etage in te drukken en de liftdeur open te houden. En niks begroeten.

De b&b is een kleine oase in de drukke stad. De armoede en rijkdom gaan hier nauw door elkaar gelijk op. Direkt nadat ik het terrein heb verlaten moet ik opletten waar ik stap want er ligt er een man op de grond te slapen. Langs het hek staan kraampjes met streetfood. Regelmatig is er een openbare kraan langs de straat, de mensen die hier op straat leven wassen daar zichzelf en hun pannen en borden. Soms is deze kraan pal voor een glimmende winkel met elektronika of koelkasten, even verderop is een juicebar met sapjes om te detoxen. Alles leeft hier naast en door elkaar.

Hier hangen de bezittingen bij de slaapplaats, de eigenaar is aan het werk.

Even verderop is deze patisserie met prachtige handgemaakte bonbons, a €2.– per stuk.

Als ik een stukje verder loop kom ik bij een zwembad. Daar zitten de ouders (zoals alle ouders op de hele wereld bij de zwemles) op een bankje te kijken naar hun kroost.

Ik wilde naar de de rivier lopen en na een kleine omweg moet ik de weg vragen en wordt dwars door een kleine krottenwijk gestuurd. Als het kan wordt elk leeg plekje gebruikt.

Deze man is met zijn koopwaar op weg naar zijn plekje op de hoek van de straat.

Wassen in de rivier.

En dit zegt mijn gids over Kolkata:

Waarom gaan?

De 2e stad van India is een dagelijks festival van menselijk bestaan, tegelijkerijd mooi en smerig, ontwikkeld en wanhopig, vastbesloten futuristisch en tegelijk prachtig in verval. Kolkata roept in het westen direct beelden van menselijk lijden op, maar dat is niet het hele plaatje van deze 350 jaar oude stad. In India wordt de stad beschouwd als intellecuele, culturele en artistieke hoofdstad.

Ofschoon de armoede nadrukkelijk aanwezig is, stroomt de energie van de self-made middenklasse door de stad en bloeit de hipster cultuur als nergens anders in India.

Als vroegere hoofdstad van Brits India, behoudt Kolkata een feest van koloniale architectuur in sterk contrast met de slums en de nieuwe voorsteden.

Ik ben hier eigenlijk te kort, (en waar niet?) maar wil toch een pagina besteden aan Kerala, de meest zuidelijke en zo prachtig groene staat van India, anders zou ik het ernstig te kort doen. Ik zit nu in een klein vissersdorpje aan de kust en ‘watch the days go by’. Ik wilde 2 dagen aan zee en zonder toeristisch gedoe. Was dit mogelijk, hier aan de drukke, populaire kust vol met backpackers? Ik geloof dat ik bij toeval het allerlaatste heerlijk rustige hotel gevonden heb.

Het hotel blijkt ook zo rustig omdat het hier inmiddels al low season is; het touristenseizoen loopt tot maart. Er is een kliniek in het hotel gevestigd met verschillende behandelwijzen en er zijn nog 3 andere gasten die hier voor een behandeling zijn. Zij mogen ivm de behandeling niet zwemmen, ik heb het zwembad voor mij alleen!

Kerala is ooit gekolonialiseerd door de Portugezen en de meeste mensen zijn hier katholiek.

Overal zie je Portugese naambordjes en soms waan ik me even in het boek ‘De god van de kleine dingen’, dat iets noordelijker in Cochin speelt.

Vanaf mijn balkon kan ik uren naar de zee turen. Daar zijn de vissers aan het werk.

’s Ochtends is het wachten op de boten die zijn uitgevaren.

Enkele uren later schijnt de zon al weer fel en is het beduidend warmer.

Het net wordt door de mannen het land opgetrokken. Gelukkig gaan de boten met een traktor het land op.

’s Middags maak ik een kleine wandeling door het dorp, 2 huizen en die kerk dus. Het is hier al volop verkiezingstijd, Kerala stemt al heel lang communistisch.

Ik heb prachtige muurschilderingen van Marx, Engels en ? (Hoe heet die derde ook al weer?) gezien, maar toen zat ik in een tuktuk, die maar doorreed.

Vanmiddag voeren opeens alle boten vlak langs het strand, heel snel. Omdat ik graag de vangst van deze dag wilde zien ging ik op weg, dezelfde richting. Op weg: bij 36 graden (volgens de krant heerst er een hittegolf) met een legging en een kurta met lange mouwen…… het went, zowel de warmte als de legging. Lang alleen over het strand lopen wordt ten sterkste ontraden ivm de wilde honden aldaar. Dus liep ik langs de weg. Het bleek niet mogelijk te zijn (of ik zag de paadjes niet) via deze weg het strand te bereiken.

Ik kwam alweer bij de volgende kerk en besloot terug te gaan. En zo kwam ik deze dame tegen die vis verkoopt. Toch vis gezien! Maar ik blijf toch maar vegetarisch.

’s Avonds voeren de vissers weer op zee.

Morgen (dinsdag 26 maart) de grote sprong noordwaarts, naar Kolkata. Ik ben er klaar voor.

Het leven in de ashram is klein en basic en toch (juist) daardoor groots en veelomvattend. Dhanwantari (de ashram is vernoemd naar de stichter van Ayurveda) is een ‘orthodoxe’ ashram en de organisatie is gebaseerd op de 4 belangrijkste yoga paden. Deze zijn door de stichter van de ashram toen hij naar het Westen ging voor ons Westerlingen in 5 punten vertaald.

En bij yoga denk ik aan:

ingewikkelde lichaamsstanden, maar wel goed voor het lichaam;

spierpijn;

beter focussen van de aandacht;

ont-spanning, minder stress;

het bloed gaat weer goed stromen;

en een intens bewustzijn van lichaam en geest.

Yoga is in Dhanwantari een levenswijze die het lichaam, de geest en de ziel integreren voor een betere gezondheid en spirituele ontwikkeling. Het leert om de geest, het gevoel (meditatie) en het lichaam (hatha) te beheersen met als uiteindelijk doel op zo’n manier naar binnen te keren dat er eenwording met en realisatie van Brahman, ‘het oneindige absolute’ plaatsvindt (verlichting, bevrijding).

Ga er maar aanstaan, of liever bij liggen.

De vijf uitganspunten zijn:

Asana: de juiste oefeningen …….. en deze goed uitvoeren, het zijn er 12

Pranayama: de juiste ademhaling

Savasana: de juiste ontspanning (hier plat op de grond met benen en armen gespreid)

Vegetarisme: het juiste dieet

Vedanta en Dhyana: positief denken en meditatie

Ik beschrijf hier een dag aan de hand van de 4 yoga paden, de bovengenoemde punten komen hier in terug.

Om 5.20 uur worden we gewekt en om 6 uur begint de dag met Raja-yoga (de geest): een half uur meditatie, gevolgd door een half uur samenzang: Bhakti-yoga (devotie). Daarna volgt een stichtelijk woord, worden eerst de goden(beelden) en daarna wij gezegend, krijgen we prassad (een klein zoet hapje) en is er om 7.30 uur thee.

Ik spijbel vaak dit eerste uur, ik heb nml een terrasje en het is daar ’s ochtends vroeg om 6 uur heerlijk te zitten: het is nog ‘koel’, de vogels beginnen te fluiten en de zon komt op.

Op zondag en woensdag is er om 6 uur een stilte wandeling naar het meer.

Op maandag is er een dienst.

Om 8.00 uur begint de Raja-yoga (het lichaam): de yoga lessen. Ik heb me bij de beginners ingedeeld en zal daar verder mijn hele leven bij blijven. De lessen worden gegeven door een ervaren leraar bijgestaan door 2 assistentes. De les bestaat uit ontspannings- en ademhalingsoefeningen en het leren en verder be- oefenen van Asana’s: de ’12 standen’. Ik vond zowel de indeling van de les als de opbouw erg goed. De leraar gaf duidelijke instructie en als je dacht nu kan ik niet verder kreeg je van een assistent net daar weer een voorzichtig duwtje zodat je toch weer een cm dichter met je handen bij de grond kwam. Ook werd op alles gelet: de ademhaling, de stand van de voeten, de handen, het hoofd, welke spieren je moet gebruiken enz.

Deze les duurt tot 10 uur, gevolgd door de brunch (het is niet goed te yoga-en met volle maag). De (Indiase) maaltijden bestaan uit rijst of roti, peulvruchten, groentes, een sausje en een kruidendrank. (En geen ‘opwekkende’ middelen zoals scherpe kruiden, gember, knoflook of ui). Het eten wordt op een bord met vakjes opgediend en moet dan gezeten in lotushouding met de handen worden opgegeten. Die houding was al een probleem voor mijn knieen en dan nog met die handen….. het werd het een knoeiboel, maar ik had gelukkig een lepel in de bagage.

Om 11 uur is er karma-yoga: het dienen van de gemeenschap zonder gehechtheid en zonder eigen belang. Bij aankomst krijgt ieder een taak. Ik kreeg als taak ervoor te zorgen dat er altijd bij alle groepen een doos met kleine, opgevouwen doekjes stond waarmee de mat kon worden schoongemaakt.

Om 12 uur zijn er extra yogalessen, yoga coaching, enz. Ik ga dan naar de ‘health-hut’, een bloedhete plek, maar met lassi’s en zalige fruitsalades te koop. Daarna ga ik naar mijn kamer, was wat, ruim wat op enz.

Om 13.30 is er kruidenthee met fruit.

Om 14.00 uur is er Jinaja-yoga: ontwikkeling van het intellekt. We kregen les over de achtergronden van de yoga, de houdingen, Ayurveda, enz. Deze les duurt tot 15.00 uur.

Om 15.30 uur is de 2e yoga sessie tot 17.30 uur, een graadje verder dan de ochtend sessie. Maar verder precies hetzelfde. Nogmaals wat een mooie opbouw.

Om 18.00 uur is de 2e maaltijd. Gelijk aan de eerste, maar met andere ingredienten.

Om 20.00 uur is de ‘dagsluiting’: eerst weer een half uur meditatie, gevolgd door samenzang en een stichtelijk woord. Ook is er regelmatig een cultureel optreden.

Hier met scenes uit de Bhagavad Gita.

Ook door de warmte (het is hier rond de 34 graden) was ik ’s avonds zullen we zeggen kapot… dus ik sliep als een blok. Ik heb alle lessen gevolgd en toen ik de leraar aan het einde bedankte voor de lessen en vertelde dat ik wegging zei hij dat ‘ik de basis beheerste en thuis verder kon oefenen’, alweer zo’n positive thinking‘ opmerking. Ik, die thuis als ik te diep op de bank heb gezeten met rugpijn 10 minuten ‘krom’ loop, ik heb de hele week geen rugpijn, geen spierpijn gevoeld.

Ik weet niet wat ik hier bereikt heb, ik ben me zeker weer meer bewust van mijn adem, lichaam en de werking van de geest geworden. En werd weer enkele cm leniger. Na 1 dag dacht ik waar ben ik aan begonnen en na 2 dagen dacht ik waarom ben ik hier maar 1 week?

Het was dus zalig.

Dit is de leraar van de middagles met zijn 2 assistentes bij het einde van de les. Alle onderdelen beginnen en eindigen met een gebed.

Dus……

Vanaf morgen ben ik tot 23 maart in de Dhanwantari Ashram in Neyyar Dam, Kerala. Voor belangstellenden zie: sivananda.org.in en daar heerst een wifi-stilte.

vandaag een laatste wandeling in Mumbai

Dit zijn dabbawalla’s. Zij brengen elke dag de thuisgekookte lunch naar ‘man-lief’. Er werken 8.000 dabbawalla’s voor 200.000 klanten. Op verschillende plaatsen in de stad hergroeperen ze de lunchbakjes en gaan dan weer verder, met de trein, op de fiets of lopend.

Dit is Crawfordmarket, een enorme overdekte markthal.

Met beeldhouwwerk gemaakt door Kipling’s vader.

Er staan nog erg veel, vaak prachtige koloniale gebouwen.

Dit is de Metro bioscoop. Gebouwd in art deco en van binnen helemaal gerenoveerd, zo prachtig…..maar de camera mocht niet mee naar binnen.

Hornemans circle met……Hermes, zou Joanne Lumpley hier die verschrikkelijk dure sjaal in haar handen hebben gehad? Ik ben maar niet naar binnen gegaan, geen ruimte meer in de koffer.